Çene eklemi ve çiğneme kaslarında bir rahatsızlık olduğunda hastaların erken dönemde hastalıklarını fark edemediklerini belirten Yeditepe Üniv. Diş Hekimliği Fakültesi Prototik Diş Tedavisi A.B.D Öğretim Üyesi Doç. Dr. Pınar Kursoğlu, “Hastalık erken dönemde belirti vermediği için, hastalar bize ilerlemiş evrede geliyorlar” diyor.

Doç. Dr. Pınar Kursoğlu, çene eklemi rahatsızlıklarının belirtileri şöyle anlatıyor:

“Alt çenemizi hareket ettirirken, konuşurken, özellikle de yemek yerken; eklem civarında, kulağın ön bölgesinde tıklama gibi seslerin gelmesi ya da hışırtı gibi bir ses duyulması çene eklemi rahatsızlığının belirtisidir. Sesin çeşidi ise rahatsızlığın şeklini belirliyor. Bu herhangi bir ağrı yaratmadığı için çok uzun yıllar hastalarımız bu belirtiyle yaşayabiliyorlar ama bu sırada deformasyon ilerliyor ve hasta ağzını açamaz hale geliyor. Ağzı açamamak, yan hareketlerimizi ve ön hareketleri yeterince yapamamak da diğer belirtiler.”

Rahatsızlığını keşfeden hastaların, teşhis ve tedavisi için çoğunlukla KBB uzmanlarına başvurduklarını vurgulayan Doç. Dr. Kursoğlu, diş sıkma ve diş gıcırdatmanın çene eklemi ve çiğneme kasları hastalıklarını tetiklediğini söylüyor.

Doç. Dr. Pınar Kursoğlu, çene eklemi ve çiğneme kaslarıyla ilgili hastalıklar, belirtileri tanı ve tedavisiyle ilgili sorularımızı yanıtladı.

. Çene ekleminin ne gibi bir fonksiyonu var?
“Çene eklemi, çiğneme sisteminin bir parçasıdır. Çiğneme sistemi dediğimizde dişler, çene eklemi ve çiğnemeyi sağlayan kaslar aklımıza gelir. Çene eklemi ve çiğneme kasları da dişlerin yanı sıra diş hekimlerinin tedavi ettiği dokular, organlar arasına girmektedir.

Çene ekleminin fonksiyonu, doğal olarak çiğneme sisteminin bir parçası olduğu için alt çenenin hareketleriyle ilgili bir eklemdir. Yerini çok basitçe belirtmek gerekirse kulağımızın önünde her iki tarafta bulunur. Alt çenemizin bir çıkıntısı olarak, alt çenenin U şeklinde bir kemik olduğunu düşünürsek alt çeneyi kafatasına bağlayan eklemlerdir.”

. Çene eklemi hareketlerinde ve çiğneme kaslarında bir problem ortaya çıktığında kişilerde ne tür yakınmalar oluyor?
“Bize başvuran çoğu hastamız, durumun başlangıçta kendilerine bir rahatsızlık verdiğinin farkında olmadıklarını söylüyorlar. Bu nedenle de rahatsızlık ilerledikten sonra bize geliyorlar.

Çene eklemi rahatsızlıklarının belirtileri şöyle; alt çenemizi hareket ettirirken, konuşurken, özellikle de yemek yerken eklem civarında, kulağın ön bölgesinde tıklama gibi seslerin gelmesi ya da hışırtı gibi bir ses duyulması. Sesin çeşidi rahatsızlığın şeklini belirliyor. Bu herhangi bir ağrı yaratmadığı için çok uzun yıllar hastalarımız bu belirtiyle yaşayabiliyorlar ama bu sırada deformasyon ilerliyor ve hasta ağzını açamaz hale geliyor. Ağzı açamamak, yan hareketlerimizi ve ön hareketleri yeterince yapamamak gibi belirtileri de söyleyebiliriz.

Diğer belirtiler ise başka hastalıklarda olduğu gibi; ağrı. Ağrılar, eklem bölgesinde yoğunlaşabildiği gibi kulak içine de yansıyabiliyor. O zaman ağrının lokalizasyonunu iyi teşhis etmek gerekiyor. Çoğu zaman hastalar kulağında bir sorun olduğunu sanarak kulak burun boğaz hekimine gidiyor. KBB uzmanları, o hastaya baktıkları zaman ise bir problem olmadığını söylüyorlar. Halbuki ağrının kaynağı, kulağın önünde olan çene ekleminden kaynaklanıyor.”

SABAH YORGUN UYANIYORSANIZ DİKKAT
. Diş gıcırdatmanın çene hastalığıyla ilişkisi var mıdır?
“Diş gıcırdatma ve diş sıkma olarak ayırt etmemiz gerekiyor. Diş gıcırdatmada birlikte uyunan kişi bunu fark edebilir. Ama diş sıkma daha sinsice bir alışkanlıktır. Uykuda olduğu için kişi, diş sıktığının farkında olmuyor. Bilinç altında olduğu için herhangi bir şey fark edilmiyor; sadece sonuçlarını fark edebiliyorlar.

Günlük hayatta da kişiler diş gıcırdatıyor, bunun farkında oluyorlar genelde.  Eğer kişiler, sabah uyandıklarında yorgun uyanıyorlarsa, baş ağrısıyla uyanıyorlarsa, sık baş ağrısı çekiyorlarsa ve bu baş ağrıları sabah saatlerinde oluyorsa, baş ağrıları şakak bölgelerinde yoğunlaşıyorsa, sabah ilk lokmada çenede bir gerginlik hissediyorlarsa; ağrı olması şart değil aslında bir gerginlik ve ağzı açmada bir zorluk hissediyorlarsa, çene ekleminden ses duyuyorlarsa, dişlerinde aşınmalar olmaya başladıysa o zaman eklem ve kas rahatsızlığı başlamadan uygun önlemlerin alınmasını tavsiye ediyorum. Çünkü diş sıkma bahsettiğimiz çene eklemi ve kas rahatsızlıklarını hızlandırıyor, artırıyor ve bir etken olarak karşımıza çıkıyor.”

ÇAPRAŞIK DİŞLER EKLEM SORUNUNA NEDEN OLABİLİR Mİ?
. Diş ya da çeneyle ilgili başka hangi problemler çene eklemi rahatsızlıklarına neden olabilir?
“Çene ekleminin fonksiyonlarını bozan etkenler, önce herhangi bir şey olduğunda genel olarak vücudumuz tolere etmeye çalışıyor ve olaya adapte olmaya çalışıyor. Durum adapte olabileceği boyutun üstüne çıktığında bize kendini hissettiriyor.

‘Çapraşık dişler, eklem sorununa neden olabilir mi’ diye hekimlerden de bize soru gelir. Doğruyu söylemek gerekirse gelişimle birlikte bir çapraşıklık olduğu zaman, vücut ona adapte olmuş olabiliyor. Ancak alt çenenin hareketini kısıtlayan oklüzel dediğimiz durumlar var ki bunlar alt çeneyi belli bir pozisyonda kilitleyerek çene ekleminin fonksiyonlarını zorladığı taktirde bir de üstüne bir travma eklendiyse, bunun üzerine de diş sıkma gibi bir alışkanlık edinildiyse; vücudun tolere edebileceği kapasiteyi aşmış oluyor.”

DİŞ SIKMA BÜYÜK DEFORMASYONLARA NEDEN OLUYOR
. Çene eklemi ve çiğneme kaslarındaki ranatsızlıklara ne tür problemler neden oluyor?
“Bir rahatsızlığın oluşması için genellikle travma, çok büyük bir etkendir. Bu travma ani bir darbe olabilir, trafik kazası olabilir, spor yaralanması olabilir hatta çocuk yaştaki bir düşme veya yaralanma bile yıllar sonra böyle bir  belirti verebilir.

Buna makro travma diyoruz. Bu sırada çenenin anormal hareketiyle, çene ekleminin düzeninin bozulması söz konusu olabilir ve ondan sonra çene ekleminin arası, iki kemik arasında bulunan diskin yerinden oynaması söz konusudur. Bu bir nedendir.

Diğerinde ise, küçük ve devamlı travmalardan bahsedebiliriz. İşte burda bruksizm dediğimiz diş sıkma, gıcırdatma karşımıza çıkıyor. Yıllar boyunca her gece olmayıp aralıklı bile olsa gece boyunca yapıldığında çok büyük deformasyonlara neden oluyor. Çünkü diş sıkma şiddeti, gün içinde yapabileceğimizden daha fazla boyutta olabiliyor. Gün içinde yapılan diş sıkmaya ‘ne yapıyorum’ diyebiliriz ama uyurken öyle bir mekanizma yok. Bu yüzden büyük deformasyonlara neden oluyor.”

. Çene eklemi rahatsızlıkları ve çiğneme kaslarıyla ilgili bir problem olduğunda kişilerde ne tür yakınmalar oluyor?
“Hastanın en fazla fark edebileceği ve rahatsızlığın başlangıcındaki belirtiler, çene ekleminden ses gelmesidir. Yüz çevresinde, şakakta ve yanak kısımlarından boyuna kadar yayılan ağrılar olabilir. Ağız açmada güçlük ve ağzı açarken çenenin bir tarafa kayarak açılması gibi belirtiler de hasta tarafından fark edilebilen belirtilerdir.” 

HASTALAR HANGİ DOKTORA GİDECEĞİNİ BİLMİYOR
. Çene eklemi rahatsızlıklarında hastalar kime gitmeliler, diş hekimlerinin böyle bir uzmanlık alanı var mı?
“Çene eklemi rahatsızlıkları ve çiğneme kasları rahatsızları için diş hekimlerinin müdahele etmesi gereken bir durum. Ancak bu da bu konuyu daha fazla çalışmış, uzmanlaşmış diş hekimlerimizin üstesinden geldiği bir konu. Ancak diş hekimlerine böyle bir rahatsızlığı olduğunu söylemesi gerektiğini bile hastalar bilmiyor çünkü bu rahatsızlık baş, boyun bölgesinde, kulakta, gözün arkasında hissedilen ağrılarda yaratabiliyor. Hastalar nöroloji uzmanına bile gidiyorlar.

Bir diş hekimine uğradıklarında, üniversitelerin diş hekimliği fakültelerinin baş, boyun ve çene rahatsızlıkları ve ağrıları bölümüne başvurdukları zaman bu konuyla ilgili uzman hekimler ilgileneceklerdir. Rahatsızların boyutu hakkında bilgi vereceklerdir.”

. Tüm bu rahatsızlıkların tedavi alternatifleri nelerdir, tıbbın bazı branşlarıyla da ekip çalışması yapılması gerektiriyor mu?
“Öncelikle hastayla tanıştığımız zaman epey detaylı bir muayene sürecinden geçiriyoruz çünkü rahatsızlığı bir cümleyle söylüyoruz ama bu durum alt başlıkları olan bir durum.

Çene eklemi rahatsızlığı olabilir, çiğneme kasının rahatsızlığı olabilir. Önce teşhisi gerekiyor. Teşhisi yaptıktan sonra uygun tedavi alternatiflerinin bilgisini hastaya veriyoruz ve çoğu zaman hastalar korkudan gelmek istemiyorlar çünkü ameliyat olacaklarını sanıyorlar.

Birçok hastalıkta özellikle hastalar bize erken başvurabilirse ameliyat gerekmeden splint dediğimiz şeffaf kılıflarla hastayı tedavi edebiliyoruz. Burada belirtmem gereken bir şey var ki, şeffaf kılıfı takıp hastanın bunla iyi olmasını beklememek lazım. Çünkü öncelikle kılıf, sert plastikten yapılmış bir kılıftır ancak asıl tedavi şekli kontrollerle olur.

Hastanın splinti kullanırken kontrollere gelmesi gerekiyor. Bizim için yüzde üç ya da beş civarında bir cerrahi müdahele gerekiyor ki o çok ileri vakalarda uygulanır. Hastalarda bu yüzden çekinip korkmasınlar.”

KONU İLE İLGİLİ DİĞER BAŞLIKLAR

Çene Ağrılarına Egzersiz

Diş Gıcırtısı Çene Ağrıtıyor