Ani ve şüpheli ölümüyle milyonları gözyaşlarına boğan Defne Joy Foster, astım hastasıydı. Kimine göre, gittiği evdeki köpek tüylerinin astım krizini tetiklemesi nedeniyle yaşamını yitirmiş olabilirdi.  Kimileri de ölümünü, alkole ya da başka bir şeye bağlayan imalarda bulundu. Defne’nin yaşamını yitirmesinin ardında “Ani bir kalp krizi ve beyin kanaması olabilir” diyenler de çıktı.

Defne’nin ölümün ardındaki sır yapılan araştırmalardan sonra ortaya çıkacak. Ancak, medyada yer alan bu tür haberler astımla yeni tanışan hastaları ve yakınlarını, çocuklarına henüz birkaç ay önce astım teşhisi konan aileleri tedirgin etti. Astım, gerçekten ölümlere yol açan böylesine ciddi bir hastalık mıydı? Astımlı bir hasta spor yapamaz mıydı? Astım, nöbetleri öldürücü olabilir miydi? Köpek, kedi tüyü astımlılarda yaşamsal krizlere yol açar mıydı?

Astım konusunda merak edilenleri göğüs hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Rasim Küçükusta’ya yönelttik. İşte aldığımız yanıtlar:

. Astım, nasıl bir hastalıktır? Öldürücü, tehlikeli, ilerleyici bir hastalık mıdır?
“Astım halk arasında korkulan bir hastalıktır ama modern tıbbın en iyi tedavi edebildiği hastalıkların da başında gelir. Astım hastalığının tıpkı diyabet gibi ömür boyu devam eden bir hastalık olduğu da doğru olmakla beraber, bu, hastaların sürekli şikâyetlerinin olacağı veya sürekli ilaç kullanacakları manasına da gelmez. Astım ataklarla ve iyileşme dönemleri ile seyreder ve hastalığın ağırlığı kişiden kişiye  değişir.

Astım öldürücü bir hastalıktır ancak bu hemen daima doktor takibi altında olmayan, düzenli tedavi görmeyen ve altta yatan başka hastalıkları da olan kişiler için geçerlidir."
 
. Astım hastalarına ne tür yakınmalar olur? Astım krizi nasıl bir şeydir?
"Astımın en karakteristik özelliklerinden biri nöbetler şeklinde belirti vermesidir. Bu atak dönemlerinde hastaların temel şikâyetleri öksürük, balgam, hırıltı ve nefes darlığıdır. Genellikle bu şikâyetlerin tümü birlikte görülür, ama bazı hastalarda öksürük bazı hastalarda hırıltı ve nefes darlığı daha ön plandadır.
Astım belirtilerinin ortaya çıktığı bu dönemler ‘astım atağı’ veya ‘astım krizi’ olarak isimlendirilir.
Astım krizi terimi daha çok, hastane veya yoğun bakım ünitelerinde tedaviyi gerektirecek ciddi durumlar için, astım atağı terimi ise nefes açıcı spreyler ile kısa sürede düzelen ve hatta kendiliğinden de geçebilen hafif durumlar için tercih edilmelidir.
Ben hastalarımla konuşurken “atak” sözünü tercih ediyorum, çünkü “kriz” sözcüğü günlük konuşma dilinde içinden çıkılması zor, çaresi olmayan olayları tanımlamak için kullanıldığından hastaların ruhsal durumunu olumsuz etkileyebileceğini düşünüyorum."

“ASTIMLILAR İÇİN EN UYGUN SPOR; YÜZME”

. Astım, hastalarının spor yapmaları tehlikeli midir? Astım hastaları için en uygun sporlar hangileridir?
“Düzenli egzersiz, herkes için olduğu gibi astımlılar için de çok yararlıdır. Önemli olan, bu aktivitelerin bilinçli ve astım tam olarak kontrol altına alındıktan sonra yapılmasıdır. Astım krizinde olan ve otururken bile nefes alıp vermesi bozulmuş olan bir kişinin egzersiz veya spor yapması elbette  mümkün değildir.

Uygun tedavi ile solunum fonksiyonları normale gelen astımlılar, özellikle de çocuklar ve gençler, spor yapmaya teşvik edilmelidir.
Spor yapan çocuklar, kendilerini daha iyi hissederler, özgüvenleri artar, solunumlarını daha iyi kontrol edebilirler ve daha kaliteli bir yaşam sürerler.
Astımlılar hemen her sporu yapabilirler ama astımlılar için en uygun olan spor yüzmedir.

Yüzme, vücuttaki bir çok kasın gelişmesini ve kuvvetlenmesini sağlar, ama en çok da göğüs kafesi çevresindeki solunum kaslarının gücünü artırır. Güçlenmiş solunum kasları ile astım krizleri daha kolay atlatılabilir.
Tüple dalgıçlık ve basınçlı hava veya oksijenle yapılan gökyüzü sporları (paraşütçülük,  yamaç paraşütü…) ile soğuk ve kuru havada yapılması zorunlu olan kayak, buz pateni gibi sporlar astımlılar için uygun değildir.”
 
EGZERSİZ ASTIMINA DİKKAT!

. Eforla gelen astım krizi nedir? Böyle bir durumda ne yapılmalıdır?
 “Egzersiz, hastalıkları kontrol altında olmayan astımlılar için tabii ki krizi tetikleyen bir etkendir; ama buna ‘egzersiz astımı’ demiyoruz. Egzersiz astımı terimi ile astım krizleri özellikle egzersizle ortaya çıkan hastaları kastediyoruz. Bu hastalar, başkalarında astım krizlerini tetikleyen diğer faktörlerden etkilenmezler.

Egzersiz astımı belirtileri, genellikle kuru ve soğuk havada yapılan bir egzersizden 5-20 dakika sonra ortaya çıkar. Bunlar, diğer hastalarda olduğu gibi kuru öksürük, hırıltı, nefes darlığı ve göğüste sıkışma hissidir. Çocuklar daha çok göğüs ağrısından yakınırlar veya nefes darlığını yorgunluk olarak da ifade edebilirler. Bir de bazılarında karın ağrısı, baş ağrısı, kas krampları, performans düşüklüğü, çabuk yorulma gibi tipik olmayan şikâyetler görülebilir.
Belirtiler, egzersize ara verildikten 5-10 dakika sonra en şiddetlidir; geçmesi için bir saat veya daha fazla süre gerekir. Bazı hastalarda belirtilerin egzersiz sırasında değil, egzersiz bitirildikten sonra başlaması da mümkündür.
Egzersizle krize giren kişiler egzersizden 15 dakika önce nefes açıcı spreylerini kullanarak bu atakları önleyebilirler. Buna rağmen şikâyeti olan hastaların uzunca süre kortizonlu sprey kullanmaları gerekir.”

ALERJİK ASTIMA YOL AÇAN BESİNLER…

. Alerjik astım nedir? Örneğin bazı gıdalara ve ilaçlara bağlı olarak astım krizi ortaya çıkabilir mi? Hangi besinler ya da ne tür ilaçlar buna yol açabilir?
“Astımın pek çok türü vardır ama biz astımı ‘alerjik astım’ ve ‘alerjik olmayan astım’ şeklinde iki ana gruba ayırabiliriz. Alerjik astımda hastanın duyarlı olduğu ev tozu, polen, küf gibi alerjenler vardır. Bunlar deri testleri ile veya kanda IgE ölçümü ile gösterilebilir. 
Yiyeceklerle tetiklenen astım üç yaşından küçük çocuklarda ve tüm vücudu ilgilendiren yaygın alerjik reaksiyonun (anaflaksi) bir parçası olarak ortaya çıkar. İnek sütü, yumurta, deniz ürünleri, fıstık başta olmak üzere pek çok besin anaflaksiye yol açabilir.
Erişkin astımında ise yiyecek ve içeceklerin kendilerinden ziyade bunlara eklenen katkı maddeleri (mesela sülfitler, tartrazin, sodyum benzoat) duyarlı kişilerde astım krizlerine sebep olabilirler.”

EVDE HAYVAN BESLEMEK VE ASTIM

. Köpek, kedi tüyü gibi şeyler her astımlıda krize yol açar mı?  Başka hangi alerjenler astım nöbetini tetikleyen?
 “Bunlar sadece duyarlı kişilerde astım krizine yol açarlar. Son senelerde yapılan birçok araştırmaya göre, doğdukları günden itibaren evcil hayvanlarla iç içe yaşayan çocuklarda ise astım ve alerjik hastalıklar daha seyrek görülmektedir.

Astımlılara alerjen olarak en çok ev tozları (akarlar), polenler, evcil hayvanlar ve küf mantarlarına rastlanır.

Bunun dışında, nezle, grip, farenjit gibi viral enfeksiyonlar, soğuk ve kirli hava, sigara dumanı, ilaçlar (aspirin, ağrı kesici ve romatizma ilaçları…), gıda katkı maddeleri, boya, cila, vernik, parfüm kokuları, stres gibi etkenler de kriz sebebi olabilir.”

ŞARAP VE BİRADAN ASTIMLILAR UZAK DURSUN!

. Astım hastalarının alkol alması şikayetlerini arttırır mı?
“Alkollü içkiler birçok insanlarda çeşitli istenmeyen reaksiyonlara sebep olabilmektedir. Özellikle de şarap ve bira içenlerde görülen bu yakınmalar, kurdeşen, egzama gibi deride meydana gelen reaksiyonlardan, saman nezlesi ve astım krizlerine kadar değişen tepkilerdir. Alkoliklerde derideki damarların genişlemesiyle ortaya çıkan kızarmaların alerjiyle bir ilgisi olmadığını hemen hatırlatalım.
Asya kökenliler alkole daha duyarlıdırlar; bunun sebebi Asyalılarda genetik bir enzim varyasyonu nedeniyle alkol parçalanma ürünü olan asetaldehit’ in daha fazla oluşmasıdır. Asetaldehit, histamin salgısını artırarak astım krizlerine ve diğer alerjik tepkilere yol açabilen bir maddedir. Asyalılarda daha fazla görülen, alkole bağlı yüz kızarmasının sebebi de bu enzim eksikliğidir.
Astımlılar, alkollü içkilerden, özellikle de şarap ve biradan kesinlikle uzak durmalıdır.”

. Stres ve astım nöbeti arasında bir ilişki var mı?
“Psikolojik faktörler astım krizine yol açmaktan ziyade, astım krizlerinin düzelmesini geciktirir. Uygun ilaç tedavilerine rağmen astımları bir türlü kontrol altına alınamayan hastalarda psikolojik sıkıntıların ve ruhsal problemlerin olup olmadığı araştırılmalıdır. Bu sadece erişkinler için değil, çok küçük çocuklar için de geçerlidir.
Bir de ağır astımı olan hastalarda krizlerin bir türlü düzelmemesi veya biraz düzeldikten sonra tekrar başlaması da o kişinin ruhsal durumunu tabii ki bozar. Kronik ve ağır astımı olanlarda psikiyatrik konsültasyon mutlaka gereklidir, çünkü bunlarda panik atak, depresyon, kişilik bozuklukları gibi çeşitli ruhsal rahatsızlıklara çok sık rastlanır."

. Astım nasıl tedavi edilir?
Astım tedavisinde kullanılan iki grup ilaç vardır. Birinci grupta astım ataklarında kullanılan nefes açıcı ilaçlar, ikinci grupta ise astım krizlerini kontrol altına almak için uygulanan kortizonlu spreyler vardır. Alerjik astımı olanların temel tedavisi immunoterapi yani aşı tedavisidir.”
 
. Astım hastaları ilaçları hep yanlarında taşımalı mı?
“Astım hastaları özellikle seyahate çıkarken ilaçlarını da yanlarında bulundurmalıdır.”

www.ahmetrasimkucukusta.com

KONUYLA İLGİLİ DİĞER BAŞLIKLAR

Astım Krizinin Nedeni Reflü Olabilir

Astım ve Alerji Hastaları Yaz Aylarında Dikkatli Olmalı

Astım Krizi