Alerjik nezle tedavisinde kullanılan pek çok ilaç vardır. Hemen söyleyelim ki, bazı ilaçlar  özellikle de kortizon hap ve iğneleri hastalık belirtilerini çok kısa sürede bıçak gibi keserler, fakat maalesef hem ciddi yan etkilere neden olabilirler ve hem de etkileri kalıcı değildir, yani ilacı bıraktıktan bir süre sonra tüm belirtiler tekrar ortaya çıkar. Sprey şeklinde kortizon gibi ilaçlar ise, ancak uzun zaman düzenli kullanıldıklarında etkili olurlar ve bırakıldıklarında da belirtiler tekrarlar. Antihistaminik ilaçlar ise günü birlik etkili olmaları yanında, hastaları en çok rahatsız eden burun tıkanıklığına da bir yararları yoktur.

 Allerjik nezle tedavisinde yararlanılan ilaçları üç gruba ayırabiliriz:

• Antihistaminikler
• Kortizon
• Diğer ilaçlar

ANTİHİSTAMİNiKLER
Alerjik nezle belirtilerinden (burun akıntısı, burun tıkanıklığı, burun kaşıntısı, hapşırma...) sorumlu olan esas aracı madde histamindir. Antihistaminik ilaçlar, histaminin etkisini ortadan kaldırarak etkili olurlar. Alerjik nezle tedavisinde en çok kullanılan ilaçlar olan antihistaminikler, ağız yoluyla ya da buruna sprey şeklinde uygulanabilirler. Günümüzde, alerjik nezle tedavisinde en çok baş vurulan antihistaminilaçlardır. Bunların çoğunun tedavi dozlarında, merkezi sinir sistemine ait yan etkileri olmadığı gibi daha pek çok başka olumlu farmakolojik özellikleri de vardır.
Bunların temel özellikleri şunlardır:

• Erişkinlerde ve çocuklarda kullanılırlar.
• Günde 1 kere verilmeleri yeterlidir.
• Sürekli ve mevsimsel alerjik nezlede ve göz nezlesinde etkilidirler.
• Burun tıkanıklığına etkileri fazla değildir.
• Çocuklarda uzun süre kullanıldığında astım gelişimini önleyebileceği konusunda bulgular elde edilmiştir.
• Polen mevsiminde, astım belirtilerini azaltabilirler.
• Merkezi sinir sistemi ve kalp ritmi üzerine yan etkileri çok azdır veya yoktur.

BUNLARA DİKKAT

• Antihistaminikler, sara, prostat büyümesi, göz tansiyonu yüksekliği (glokom) ve karaciğer hastalığı olanlara dikkatle verilmelidir.
• Çocuklar ve yaşlıların,  yan etkilere karşı daha duyarlı oldukları unutulmamalıdır.
• Bunların en önemli yan etkisi uyuşukluk (uyku) yapmasıdır. Fakat, özellikle çocuklarda ve bazen de yaşlılarda  tam tersi bir etki de ortaya çıkabilir.
• Uzun yıllar ülkemizde de kullanılmış olan bazı ilaçlar, ölüme kadar gidebilen kalp ritim bozukluklarına neden olabildikleri için bir çok ülkede piyasadan kaldırılmıştır.
• Bazı ilaçların da iştah açıcı ve kilo aldırıcı etkileri vardır.
• Çok ender de olsa, antihistaminik ilaçların kendileri de alerjik reaksiyonlara yol açabilirler

KORTİZONLU BURUN SPREYLERİ
Alerjik nezlede en etkili ilaç buruna sprey şeklinde sıkılan
kortizondur. Bu ilaçlar antihistaminiklere göre daha üstündürler. Düzenli kullanıldıklarında, hem burun akıntısı, kaşıntı, hapşırmayı... ve hem de burun tıkanıklığını, yani alerjik nezlenin tüm belirtilerini giderirler. Etkileri yavaş başlar ve maksimum etkilerinin ortaya çıkabilmesi için günler-haftalar geçmesi gerekir.

 AMAN DOKTOR BEY, BANA SAKIN KORTİZON VERMEYİN !
- Aman doktor bey, sakın kortizon vermeyin ! Şekeri... tansiyonu yükseltiyormuş. Kemik erimesi... mide kanaması... katarak yapıyormuş. Böbrekleri, karaciğer bozuyormuş... Deriyi çatlatıyormuş, sivilceler çıkarıyormuş...Hadi bunlar neyse de, bir de erkeklerinki gibi kılllanma da olurmuş...Çocukların boyu kısa kalırmış...

Kortizon gerçekten de çok ciddi yan etkileri olabilen bir ilaç. İki ucu keskin bir bıçak adeta. Bir tarafı düzeltirken, diğer tarafları da perişan edebiliyor. Fakat, hemen öyle korkmayın ! Buruna sprey olarak sıkılan kortizon tedavisinin olumsuzlukları çok fazla değil, çünkü hem verilen doz çok düşük ve hem de ilacın çok az bir kısmı kana karışıyor.

KORTİZONLU BURUN SPREYLERİNİN YAN ETKİLERİ
Kortizonlu burun spreyleri, bazı hastalarda burunda kuruma, kabuklanma ve kanamaya neden olabilir, fakat bunlar çoğu zaman hafif ve geçicidir. Koku ve tat alma bozukluklarına da rastlanabilir. Kullanılan kortizon türünün değiştirilmesi bu yan etkileri önleyebilir. En ciddi komplikasyon, burun bölmesinde delinmeye yol açmasıdır. Bu tedavinin ilk 12 ayı içinde ve özellikle de genç hanımlarda rastlanan bir durumdur. İlacın doğrudan burun bölmesine  gelmeyecek şekilde sıkılmasına çalışılmalıdır.

Buruna sprey şeklinde sıkılan kortizonun önerilen dozlar aşılmadığı takdirde, deri incelmesi, katarakt ve glokom riskini artırıcı bir etkisi olmadığı kabul edilir.

Uzun süreli tedavinin çocuklarda büyümeyi geciktirici etkisi olabileceği unutulmamalıdır. Budesonid ve mometazon bu bakımdan daha güvenli ilaçlardır.

Bu ilaçlar, çok gerekli olduğu zaman gebelikte de kullanılabilir. Tedavi süresi mümkün olabildiği kadar kısa tutulmaya çalışılmalıdır.

Lokal etki gösteren pek çok kortizon türevi vardır. Bunların günlük toplam dozları erişkinlerde 200 µg, çocuklarda 100 µg’ dır.

KORTİZON HAP VE İĞNELERİ
Allerjik nezlede kortizon hap ve iğneleri, doktorunuzun gerek gördüğü özel durumlarda, kısa süreli kullanılabilir. Ama, unutmayın, buna sadece doktorunuz karar vermelidir !

ALLERJİK NEZLE TEDAVİSİNDE KULLANILAN DİĞER İLAÇLAR
Allerjik nezle tedavisinde kullanılan pek çok başka ilaç varsa da, bunlar etkili ve önemli ilaçlar değildirler. Bu bölümde, ‘dekonjestan’ olarak  isimlendirilen, reçetesiz de satılan ve ülkemizde de yaygın olarak kullanılan ‘nezle ve grip ilaçları’ ndan bahsedeceğim. Bu ilaçlardan en az birini kullanmamış bir kimse her halde yoktur !

Burun zarı, hava sıcaklığı ve nem düzeylerine çok duyarlıdır; bunlardaki değişiklikler burunda damarların genişlemesine ve burun tıkanıklığına neden olur. Dekonjestanlar, burun damarlarını büzerek kan akımını azaltırlar ve böylece burunda tıkanıklığını giderirler.
Dekonjestanlar, tablet veya burun damlası olarak  uygulanabilir. Tabletler, genellikle antihistaminikler ve bazen de ateş düşürücü ve öksürük kesiciler ile kombine olarak kullanılırlar.

DEKONJESTANLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ

• Allerjik veya allerji dışı nedenlere bağlı her türlü burun tıkanıklığını açmada çok etkilidirler, fakat burun kaşıntısı, akıntı ve hapşırmaya
  etkileri yoktur.
• Allerjik nezleden başka, nezle ve diğer viral üst solunum yolları infeksiyonlarında, sinüzitte ve kulak iltihaplarında da kullanılırlar.
• Burun damlaları 10, tabletler ise 30 dakika içinde etkilerini gösterirler. Etki süresi, damlalar için 1, tabletler ise 6 saat kadardır.
• Dekonjestanlar 5 günden fazla kullanılmamalıdır.

DEKONJESTANLARIN YAN ETKİLERİ

• Doza bağlı olarak, çarpıntı, huzursuzluk, uykusuzluk, baş ağrısı, titremeler sık rastlanan yan etkilerdir.
• Hipertansiyon, hipertroidi, göz tansiyonu (glokom), prostat büyümesi olanlara, psikiyatrik bozukluğu olanlara, 1 yaşından küçük çocuklara, 60 yaşından büyüklere ve gebelere verilmesi uygun değildir.
• Burun damlalarını 10 günden fazla süre kullananlarda rinitis medikamentosa ismi verilen bir durum ortaya çıkar. Bu hastalar ilaca daha az cevap verirler ve ilaç kesildiğinde burun damarlarında genişleme olur. Damladan sonra burun tam açılmadığı gibi aksine daha da tıkandığı için, bu kişiler burun damlalarını daha fazla ve sürekli olarak kullanmadan rahat edemezler ve böylece bir kısır döngü ortaya çıkar. 10-20 seneden beri burun damlalarına bağımlı hale gelmiş pek çok hasta gördüm.
  Rinitis medikamentosa bakımından en güvenli ilaç efedrinli damlalardır; oksimetazolin, fenilefrin, indanazolin ve ksilometazolin gibi daha güçlü dekonjestanların bağımlılık yaratma etkisi daha fazladır. Üstelik bu ilaçlar MAO inhibitörü denilen ve hipertansiyon tedavisinde kullanılan ilaçlarla beraber alınırsa tansiyon krizine de neden olabilirler.

BURUN AÇAN DAMLALAR (TOPİKAL DEKONJESTANLAR)
Piyasada satılan çeşitli burun açıcı damlalar vardır.

Prof. Dr. Ahmet Rasim KÜÇÜKUSTA (Göğüs Hastalıkları Uzmanı)
(ahmetrasimk@mynet.com)

BU KONU İLE İLGİLİ DİĞER BAŞLIKLAR

Alerjik Nezle İçin Risk Faktörleri

İmmünoterapi

Alerjik Nezlenin Belirtileri