Hekimden sorma çekenden sor demiş atalarımız. Nefes darlığı da öyledir, çünkü normal insan nefes alıp verdiğinin farkında bile değildir. Bakın Ziya Osman Saba ne diyor:
- Nefes almak, içten içe, derin derin
- Taze, ılık, serin
- Duymak havayı bağrında
- Ah, bütün sevdiklerim, her şey, herkes..
- Anlıyorum birbirlerinden mukaddes,
- Alıp verdiğim her nefes
Oysa istirahat durumundaki erişkin bir kişi dakikada 12-16 kez soluk alıp verir. Her nefes alışta 400-800 ml havayı akciğerlerimize çeker, nefes verirken bunu tekrar dışarı atarız. Normal insan, ancak dikkatini solunumuna yoğunlaştırdığında veya bir efor yaptığında nefes alıp verdiğinin farkına varır. Efora devam edildiğinde veya efor arttırıldığında, solunum fark edilir olmanın ötesinde, rahatsız edici, hoş olmayan bir duygu halini alır ve kişi eforunu azaltmak veya tamamen durdurmak zorunda kalır.
İşte, nefes darlığı, kişinin solunum hareketlerinin rahatsız edici bir biçimde bilincinde olmasıdır. Kişi, solunum için aşırı bir çaba içinde olduğu halde, yine de solunumu rahat değildir.Nefes darlığı, tıpkı ağrı gibi, sadece hasta tarafından algılanan bir yakınmadır. Hastalar nefes darlığını, nefessiz kalmak, nefes alamamak, nefes nefese kalmak, nefes alırken çatlayacak gibi olmak, nefes almak, ama verememek veya göğüste sıkışma hissi, eforda yorgunluk…gibi çeşitli şekillerde tanımlayabilirler.
NEFES DARLIĞININ NEDENLERİ
Nefes darlığı, akciğer hastalıklarından başka, kalp, böbrek, sinir sistemi, romatizmal hastalıklar ve hormonal bozukluklarda da rastlanır. Kansızlık da nefes darlığına neden olabilir.
AKUT NEFES DARLIĞI
Ani olarak başlayan, kendiliğinden veya tedavi ile belirli bir süre sonra geçen nefes darlığıdır. İstirahatta veya efor sırasında ortaya çıkabilir. Çocuklardaki akut nefes darlığının en sık rastlanan nedenleri üst solunum yolları enfeksiyonları, astım ve solunum yollarına yabancı cisim kaçmasıdır.
Erişkinlerde ise, ilk planda akut sol kalp yetersizliği, akciğer ambolisi, akciğer ödemi, asım, zatürree düşünülmelidir.
KRONİK NEFES DARLIĞI
Sinsi başlayan, ilk önce efor sırasında fark edilen, giderek ilerleyip istirahatta da görülebilen nefes darlığıdır. Kronik nefes darlığı KOAH’ da olduğu gibi kalıcı ve ilerleyicidir. Kalp yetersizliği, akciğer zarları arasında sıvı toplanması ve kansızlıktaki kronik nefes darlığı tedavi ile gerileyebilir veya tamamen düzelebilir.
YATAR DURUMDA NEFES DARLIĞI
Yatar durumda ortaya çıkan nefes darlığıdır. Bu hastalar rahat soluyabilmek için sürekli oturmak zorundadırlar. En tipik örneği, sol kalp yetersizliğine bağlı akciğer ödemidir. Ağır KOAH ve astım hastalarında, asit ve gebelik gibi batın içindeki basıncın artmış olduğu durumlarda da görülebilir.
OTURUR DURUMDA NEFES DARLIĞI
Nefes darlığı sadece hasta dik konumda iken vardır, yatar pozisyonda kaybolur. Karaciğer sirozu, akciğer zarları arasında sıvı toplanması ve karın kasları zayıflığı, bir akciğerin ameliyatla çıkarılmış olduğu durumlarda rastlanır.
YAN YATARKEN NEFES DARLIĞI
Nefes darlığı hastanın sadece sol veya sağ tarafına yattığı zaman da ortaya çıkabilir. Kalp hastalıklarında, akciğer zarları arasında sıvı toplananlarda veya bronşlarda tıkanıklık olan durumlarda görülür.
EFORLA ORTAYA ÇIKAN NEFES DARLIĞI
Eforla ortaya çıkan nefes darlığını değerlendirirken, yani egzersiz toleransını saptarken hastanın yaşı, fiziksel durumu, işi ve hobileri hakkında da fikir sahibi olmak gerekir. “Efor yaparken nefesiniz daralıyor mu?” şeklindeki bir soru yerine “Her zaman yürüdüğünüz bir mesafeyi yürürken nefes darlığı oluyor mu?” şeklindeki bir soru ile daha iyi bilgi elde edilebilir. Kronik nefes darlığına neden olan hastalıklar eforla ortaya çıkan nefes darlığının da nedenleridir.
Prof. Dr. Ahmet Rasim KÜÇÜKUSTA (Göğüs Hastalıkları Uzmanı)
(ahmetrasimk@mynet.com)
BU KONU İLE İLGİLİ DİĞER BAŞLIKLAR
Nefes Borusu Darlığı Nedir? | 
