Sigara içersindeki zararlı maddelerin bir kısmı tütünün yanması ile bir kısmı ise de sigara kağıdının yanması ile ortaya çıkar. Bu zararlı maddeler akciğerlerdeki hava yollarını geçtikten sonra gaz alışverişinin olduğu en uç nokta olan hava keseciklerinin etrafında bulunan kılcal damarlar vasıtasıyla kana karışır. Bu şekilde sadece temas ettiği yüzeylerde değil bütün vücutta zararlı etkiler görülür.
SİGARA ÖLDÜRÜR MÜ?
Sigara içenlerin yarısı, sigaraya bağlı bir nedenle ölür. Bugün için dünyada her yıl 4.5 milyon insan sigara nedeniyle yaşamını yitirmektedir ve bu sayının 2020 yılında 8.5 milyona, 2025-2030 yıllarında da 10 milyon dolayına ulaşacağı tahmin edilmektedir. Şuan bu paragrafı okuyuncaya kadar geçen bir sürede bir insan daha yaşamını yitirdi. Denebilir ki içilen her sigara ömrünüzden 5 dakika çalmaktadır.
Uzun süren bir araştırmanın sonucunda hiçbir zaman sigara içmeyen erkeklerin 73 yaşına erişme olasılıkları 78% iken 20 yaşında sigaraya başlayan bir erkeğin 73 yaşına erişme olasılığı %42’dir.
SİGARANIN AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞINA ETKİLERİ NELERDİR?
Ağız içersinde bakterilerin üremesini arttırır. Diş etleri ve dişlerde tahribat, çürümelere yol açar. Ağız içi kanserlerin gelişmesi için zemin hazırlar.
SİGARANIN KULAK BURUN BOĞAZ HASTALIKLARINA ETKİLERİ NELERDİR?
Sigara üst solunum yolunu temizleyen tüylerin hareketini felç etmesinin yanı sıra üst solunum yollarında şişme yaparak mikropların yerleşmesi için uygun ortam sağlar. Sıklıkla ses telleri iltihabı ve sinüzitlere zemin hazırlar. Orta kulak iltihabına yol açtığı bilinmektedir.
SİGARANIN GASTROİNTESTİNAL SİSTEME ETKİLERİ NELERDİR?
Sigara Mide barsak sisteminde birçok hastalığa yol açmaktadır. Bunlardan en çok bilineni reflüdür. Reflü kendisini mide bölgesinde ağrı, ekşime, yanma, ağza acı ekşi sular gelme ve göğüs bölgesinde yanma şeklinde gösterir. Bu durum ayrıca müzmin öksürüğün en önemli nedenlerinden biridir. Sigara mide ülserinin önemli nedenlerinden biridir. İltihabi barsak hastalıkları, karaciğer, pankreas, yemek borusu kanserleri de sigara ile çok ilişki gösterir.
SİGARA KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLARA ETKİSİ NELERDİR
Sigara koroner arter hastalığı için majör risk faktörüdür. Sigara içenlerde miyokard infarktüsü riski 2.5 kat artmaktadır. Pasif içicilerde kalp hastalıklarına bağlı ölümler %30 artış göstermiştir. Sigara ayrıca damar yapısını bozarak tansiyonun yükselmesine neden olur.
SİGARANIN KAN SİSTEMİ ÜZERİNE ETKİLERİ NELERDİR?
Sigara kanda beyaz hücreler (lökositler) in kandaki seviyesini arttırır. Bunun sonucunda beyaz hücrelerden salgılanan bazı zararlı oksidan maddelerin kan seviyesi yükselerek vücutta hemen hemen her organda sigaraya ait zararlı etkiler artar. Ayrıca sigara kanın pıhtılaşmasına yol açan bazı maddelerin kandaki seviyelerini arttırarak zaten bozuk olan damar çeperlerinin de yardımıyla damarların tıkanmasına yol açar. Tıkanan damar beyin damarı olursa felç, kalp damarları tıkanırsa kalp krizi, bacaklara giden damarlar tıkanırsa kangren sonucu bacaklarda kesilmeler olur. Ayrıca kanda pıhtılaşmayı sağlayan hücrelerin sayısının artması, kanda oksijen taşınmasında bozukluklarda bu olayları artırır. Ayrıca sigara ile kan kanseri arasında ilişki saptanmıştır.
SİGARANIN ÜROLOJİK SİSTEME ETKİLERİ NELERDİR?
Böbrek damarlarını ve fonksiyonel üniteleri olumsuz etkilediği için sigara böbrek yetersizliğine neden olabilir. Böbrek mesane kanserlerinin önemli bir nedenidir. Erkeklerde cinsel yetersizliğe yol açan önemli bir zarar olarak karşımıza çıkmaktadır.
SİGARANIN JİNEKOLOJİK SİSTEME ETKİLERİ NELERDİR?
Sigara içenlerde jinekolojik kanserler içmeyenlere oranla daha fazla görülür. Çocuk sahibi olamayan hanımların önemli bir oranının sigara içtiği, sigaranın önemli bir kısırlık sebebi olduğu bilinmektedir.
SİGARA GEBELİKTE ZARARLI MIDIR?
Hamilelikte içilen sigara düşüklere, bebeğin düşük doğum ağırlıklı olmasına ve zeka geriliğine yol açar.
SİGARANIN PSİKİYATRİK VE NÖROLOJİK HASTALIKLARLA İLİŞKİSİ VAR MIDIR?
Sigara beyin kanaması riskini 2-3 misli arttırır. Genç yaşta sigara kullanımının panik atak, anksiyete bozuklukları ve diğer nörolojik sorunlara yol açtığı bildirilmektedir.
SİGARA VE GÖZ
Sigara körlükle sonuçlanan makula dejenerasyonuna ve katarakta yol açmaktadır.
SİGARA CİLDE ZARAR VERİR Mİ?
Sigara ciltte kırışmaya ve erken yaşlılığa neden olur.
SİGARANIN KEMİKLER ÜZERİNE ZARARLARI VAR MIDIR?
Sigaranın kemik erimesini arttırdığı bildirilmektedir.
SİGARA BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNİ ETKİLER Mİ?
Evet, sigaranın bağışıklık sistemini düzenleyen hücreleri ve bunların salgı miktarlarını arttırarak olumsuz etki yapar. Bunun sonunda başta solunum yolu enfeksiyonları olmak üzere bütün enfeksiyonlara eğilim artar.
SİGARANIN SOLUNUM YOLLARI VE AKCİĞERLER ÜZERİNE ETKİLERİ NELERDİR?
Sigaranın en büyük zararlarını gösterdiği sistemlerin başında gelir. Akciğer kanseri olgularının % 90’ı sigara içen veya daha önce sigara içmiş hastalarda görülmektedir. Kronik Bronşit, Amfizem ve KOAH (Kronik obstruktif akciğer hastalığı) gelişimi % 80 oranda sigara içimi ile doğru orantılıdır. Bilindiği gibi KOAH ve amfizem ileri derecede nefes darlığı ve ölüme yola açan hastalıklardır. Sigara içen astımlılarda astımın kontrolü güçtür. Sigara astım tedavisinde kullandığımız ilaçların tesirini azaltmaktadır.
SİGARANIN DOLAŞIM ÜZERİNE ETKİLERİ NASILDIR?
Sigara içimi ile kanda zararlı yağların seviyesi artarken(LDL) yararlı yağların seviyesi düşer (HDL). Bunun sonucunda damar çeperinde kolesterol plakları oluşarak damar çeperini daraltarak hipertansiyon ve kalp hastalıklarına zemin hazırlanır. Ayrıca nikotin damar çeperinde bozulmalar oluşturarak pürtüklenmeye ve hem kolesterol plaklarının artmasına hem de damarların daralmasına neden olur.
SİGARANIN ENDOKRİN VE METABOLİK SİSTEME ETKİLERİ NASILDIR?
Sigara içenlerde şeker hastalığı(diyabet) riski yaklaşık 3 misli artmaktadır. Diyabet gelişenlerde damar komplikasyonu gelişme ihtimali çok artar. Ayrıca sigaraya devam eden diyabetiklerde kan şeker seviyelerinin kontrolü çok güçtür. Ayrıca sigara içen diyabetiklerde böbrek yetersizliği gelişme riski çok daha fazladır. Sigara içenlerde guatr gelişme olasılığı da içmeyenlere göre fazladır.
2. Sigaranın içindeki zararlı maddeler nelerdir? Nikotin bu maddelerden biri midir? Nikotin hakkında biraz bilgi verir misiniz?
Sigara insan sağlığına çoğu zaman geri dönüşü olmayan zarar verdiği bilindiği halde serbestçe satılan tek maddedir. 4000 den fazla kimyasal madde barındırdığı bilinen sigaranın içersinde çok sayıda kanser yapıcı maddede vardır. Bu maddelere bazı örnekler:
Benzen (petrol katkı maddesi): Kanserojen olduğu bilinmektedir. Özellikle kan kanseri( lösemi) ile ilişkili olduğu bilinmektedir.
Formaldehit(sabitleme solüsyonu): İleri derecede zehirli olduğu bilinmektedir. Cesetlerin bozulmaması için saklandığı solüsyondur. Kanserin yanısıra solunum, cilt ve mide bağırsak şikayetlerine neden olduğu bilinmektedir.
Amonyak (tuvalet temizleyici): Nikotini tütünden serbestleştirerek gaz formuna çevirir. Banyo, tuvalet temizleyici maddeler içersinde bulunur.
Aseton (oje sökücü): Kuvvetli bir kimyasal maddedir. Normalde ojeleri temizlemek için kullanılır.
Katran: Sigaranın içersindeki katı zift yapısında bulunan maddedir. Sigaradan alınan katranın %70’i akciğerlerde birikir.
Nikotin: Sigaranın içersinde bağımlılık yapan bir maddedir.
Karbon monoksid: Araba egzozundan çıkan ve tüp zehirlenmelerinde kanda artan bir maddedir. Yüksek oranlarda zehirlenmeye yol açmaktadır.
Bu maddelerin haricinde arsenik, hidrojen siyanid, kurşun, polonium 210 nitrozamin, krom, Formaldehit, Nikel, Vinil klorür, Asetaldehit, Benzopiren, DDT gibi birçok kanser yapıcı madde sigaranın içersinde mevcuttur.
3. Nikotin bağımlılığının kriterleri nelerdir? Nikotin eşittir sigara mı demektir?
Sigaradaki nikotin tıpkı esrar, kokain, eroin gibi bağımlılık yapan bir maddedir. Nikotin sigaradan bir soluk çekildikten sonra beyne ulaşıp kısa bir süre kendinizi iyi hissetmenizi sağlar. Bir müddet sonra nikotinden alınan keyif hissi azalacağı için aynı uyuşturucu kullananlarda görüldüğü gibi kişi doz artırımına yani içilen sigara miktarını arttırmaya başlar. Sigara bağımlıları, sigara içmeyince kızgınlık, endişe, konsantrasyon bozukluğu, huzursuzluk, kabızlık, gibi belirtiler göstermeye başlar. Sigara fiziksel bağımlılığın yanı sıra psikolojik bağımlılık da yapmaktadır. Sigaradan çekilen her nefes el ve ağız alışkanlığını kuvvetlendirmekte ve güçlenen bir alışkanlık ortaya çıkmaktadır.
Nikotin Replasman Tedavisi öncesi kişinin bağımlılık düzeyi belirlenir. Bunda en belirleyici olan unsurlar kişinin içtiği sigara miktarı, sabah ilk içtiği sigaraya kadar geçen sürenin kısalığıdır. Bunun haricinde ağır hasta olduğunda sigara içip içmediği, sigara içilmesi yasak olan yerlerde yasağa uymakta zorluk çekmesi, sabahları daha fazla sigara içmesi de nikotin bağımlılığını belirlemede önemli olabilir.
3. Sigara bırakmada nikotin replasman tedavisinden bahseder misiniz? NRT’nin mantığı nedir ve etkili bir sigarayı bırakma yöntemi midir?
Nikotin Replasman Tedavisi’nin mantığı sigarayı bıraktıktan sonra ortaya çıkan nikotin yoksunluk belirtilerinin ortadan kaldırılması, kişinin sigarayı bıraktıktan sonraki dönemi rahat geçirilmesinin sağlanmasıdır. Etkinliği kesin ve bilimsel olarak kanıtlanmış ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından da en çok önerilen sigara bırakma yöntemidir. Sigara bırakma olasılığını 2-2.5 kat arttırır. Bizim yaptığımız araştırmada Nikotin Replasman Tedavisi uyguladığımız kişilerin yarısının ilk 15 günde sigarayı rahatlıkla bıraktıklarını gözlemledik.
NRT öncesi kişinin bağımlılık düzeyi belirlenir. Bunda en belirleyici olan unsurlar kişinin içtiği sigara miktarı, sabah ilk içtiği sigaraya kadar geçen sürenin kısalığıdır. Bunun haricinde ağır hasta olduğunda sigara içip içmediği ,sigara içilmesi yasak olan yerlerde yasağa uymakta zorluk çekmesi, sabahları daha fazla sigara içmesi de nikotin bağımlılığını belirlemede önemli olabilir.
4. Nikotin replasman tedavisini daha çok kimler için öneriyorsunuz? NRT Sigarayı bırakmak isteyen kişilere ne gibi faydalar sağlar?
Günde 10 sigara ve üstü sigara içenler NRT’den faydalanabilmektedirler. NRT sigara içen ve bırakmak isteyen herkese uygulanabilmekle beraber gebeler ve ağır koroner arter hastalarında önerilmez. Aslında bu kişiler sigaraya devam ediyorlarsa normalde NRT’den alacakları nikotinden çok daha fazlasını vücutlarına sokmaktadırlar.
Nikotin Replasman Tedavisi ile sigara içmeyince kızgınlık, endişe, konsantrasyon bozukluğu, huzursuzluk, kabızlık gibi görülen yan etkilerin giderilmesi veya azaltılması sağlanır.
5. Nikotin sakızlarında doz önemli midir?
Başlangıçta 1-2 saatte bir 1 sakız çiğnenerek gittikçe doz aralıkları uzatılır. 3 aylık bir tedavi öngörülmektedir. Sakızı çiğnedikten sonra nikotin 20-30 dakikada kan tepe değerine ulaşır. Sakızlar, düzenli kan nikotin düzeyi sağlayamadığından, çiğneme sıklığı ve miktarını genellikle hastalar belirlemektedir. İki sakız arasında en az yarım saat ara bırakılmalıdır.
6. Nikotin replasmanında nikotin sakızları ve bantları biliyorduk. Şimdi bir de dilaltı tabletleri çıktı. Dilaltı tabletleri kimlere öneriyorsunuz?
Nikotin dilaltı tabletleri de güvenilir bir şekilde aynı sakız gibi kullanılabilir. Kişinin nikotin yoksunluğuna hızlı bir şekilde cevap vermesi, kolay uygulanabilir olması, sakız çiğnenemeyecek bir ortamda da uygulanabilmesi avantaj sağlamakta, uyumu arttırmaktadır.
7. Yasaklarının gelmesiyle birçok kişi sigara içememekten kaynaklı sorunlar yaşayacak. Bu süreçte nasıl davransınlar? Hangi yolları izlesinler?
Bu onlar için sigarayı bırakmak anlamında iyi bir fırsat olabilir. ABD’de sigara yasakları sonrası sigara içme oranları yarı yarıya düşmüştür. Benim tavsiyem biraz bu yasaklar niye geliyor, bu madde benim sağlığımı nasıl tehdit ediyor diye düşünsünler ve zihinlerin bu maddeden kurtulmak üzere programlasınlar. İnsanlığın sağlığını tehdit eden en büyük unsur olan bu maddenin gelişmiş ülkelerde adım adım tam olarak yasaklanmasına doğru bir gidişat olduğunun farkına varmalıyız.
Prof Dr. Bülent TUTLUOĞLU
İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi | 
