Yeni doğan bebeğinizi izlediğinizde bir takım hareketler yaptığını görürsünüz. Avucunu okşadığınızda parmaklarıyla elinizi kavrar; yanağınızı yüzünüze yasladığınızda veya dudaklarına dokunduğunuzda emme pozisyonu alır. Göz kapaklarına dokunulduğunda gözlerini yumar, yada ayaklarını okşadığınızda parmaklarını. Belinden kavrayıp ayaklarını yere bastırdığınızda ise, ayakları yürürmüşçesine havada daireler çizer. İzlemesi keyif veren bu hareketler, bebeğinize özgü reflekslerdir. Bebeklerin yaşamlarını sürdürebilmesi ve olgunlaşma sürecinin devam edebilmesi için doğuştan getirdikleri refleksleri oldukça önemli bir yere sahiptir. Refleksler aynı zamanda bebeklerin sinir sisteminin değerlendirilmesinde de önemli bir rol oynamaktadır. Belirli yaşlarda kaybolması gereken yenidoğan reflekslerinin kaybolmaması veya ortaya çıkması gereken reflekslerin ortaya çıkmaması yenidoğanın nörolojik gelişimde büyük önem taşır.

Emme refleksi
Bu refleks, bebeğinizin beslenebilmesi için olmazsa olmaz bir reflekstir, bebeğin memeyi bulmasını sağlar. Bebeğinizin yanaklarına yada dudak kenarlarına dokunduğunuzda yüzünü o yöne çevirir ve emme pozisyonu alır. Anne karnındaki bebekler bile bazen parmaklarını emerken görülebilir.
Emme refleksi doğum sonrası, bebek uyanıkken 3-4. aya, uykuda iken 7. aya kadar sürebilir. Bu refleksin olmaması, beyin sapının doğumsal bozuklarını, oksijensiz kalmayı, travma veya sinir sistemini de içine alabilen ağır enfeksiyon hallerini düşündürmelidir. Uzun süre devam etmesi ise, ağır beyin hasarını gösterebilir.

Sıçrama (moro) refleksi
Bebeğiniz sırt üstü yatarken başını hafif kaldırıp arkaya doğru bırakırsanız, ani bir refleksle kollarını açıp kapama hareketi yapar. Bu refleksi, bebeğinizin ellerini tutup vücudunu biraz havaya kaldırdıktan sonra kollarını bırakınca da görebilirsiniz. Bebekler, ani sesler duyduklarında ve uyurken de bu hareketi yapabilirler.
Sıçrama refleksi, hamileliğin 28. haftasında belirmeye başlar ve 32. haftasında yeni doğan gibi tepki verir. İlk 4-6 ayında normal kabul edilen bu refleks, bebeğin sinir ve kas sisteminin gelişmesine bağlı olarak en geç 8. ayda kaybolur.
Refleks, dışarıdan herhangi bir uyaran olmadan kendi kendine or¬taya çıkıyorsa ağır bir beyin lezyonundan şüphelenmek gerekir. Aksi halde, yani uyarana rağmen bebeğiniz tepki vermiyorsa, bu durumda santral sinir sisteminin hasar görmüş olması veya ağır bir hastalık tarafından baskılanma olasılığı akla gelmelidir. Refleks tek taraflı ise, tepki vermeyen tarafta kol siniri felci, köprücük kemiği kırıklarını düşündürür. Bu durum uzun sürerse, beyin hasarına işaret edebilir.

Yakalama refleksi
Eğer bebeğinizin avucuna yada ayak tabanına dokunursanız parmakları içe doğru kıvrılır ve parmağınızı sıkıca kavrar. Yakalama becerisi, hamileliğin 28. haftasında başlar. 36. haftadan daha büyük bebekler, ona dokunan kişinin elini sıkıca kavrayarak kendi gövdesini yukarı doğru kaldırabilir.
Bebek iki aylıkken istemli yakalama başlayacağından bu refleks ortadan kalkar. Ancak ayaktaki refleks, 10. aya kadar sürebilir. Ayaktaki yakalama refleksi kaybolduğunda bebek yürümeye başlar. Yine bu refleksin görülmemesi durumunda beyin zedelenmesinden yada sinirlerde bozukluktan şüphelenilebilir.

Tonik boyun refleksi
Yatan bebeğin başını aniden bir tarafa çevirdiğinizde, o tarafta kol ve bacakta dışa açılma, gerilme, karşı tarafta çekilme görülmesidir. Doğumdan 3-4 hafta sonra daha belirgin olur. Bu pozisyonun uzun sürmesi, bu refleksin tek taraftan alınması ve 6. aydan sonra gözlenmesi olağan değildir.

Basma ve yürüme refleksi
Bebek, koltuk altlarından tutularak, yere bastırılırsa adım atarmış gibi yapabilir. Zamanında doğan bebeklerin tabanlarını bastıkları görülürken, erken doğanlar ayak uçlarında yürürler. Bu refleks, 6-7 aya kadar sürer. Hareketlerin uzun sürmesi veya tekrarlaması durumunda sinir sisteminde bir rahatsızlık akla gelmelidir.

Gülümseme
Bebeğin yaptığı ilk istemli harekettir ve anneler için çok önemlidir.
Bebeğiniz 2 aylık olduğunda sizi görünce bilinçli olarak mutluluğunu gülümseyerek ifade eder.

Yabancılara tepki
Küçük bebekler, alışık olmadıkları kişilere tepki göstermez. 7-9 aylıkta yabancıları yadırgama başlar.

Oyun
3-4 aylıkta ellerini hareket ettirerek oynamaya başlar. 6 aylıkta basit oyunları (el çarpma, yüzünü saklama, vb) anlamaya başlar. 18 aylıkta büyükleri taklit eden oyunlar (süpürme, toz almak, vb) yapar.

Yemek
9 aylıkta katı parçalı besinleri rahatça çiğneyerek yiyebilir. 16 aylıkta kaşığı ağzına götürerek kendi yer, ancak 18 aylıkta bunu daha rahatça yapar ve iki eliyle fincanı tutarak ağzına dökmeden götürebilir. 3 yaşında kaşık ve çatal kullanarak yemeğini kendisi yiyebilir.

Kaba Motor Beceriler
Bebeklik döneminde ilk ay içerisinde sergilenen kaba motor beceriler oldukça basittir, bebeğin yüzüstü yatırıldığında ellerini ve ayaklarını oynatarak kafasını yerden kaldırmaya çalışması gibi.
Altıncı aydan itibaren kaba motor beceriler biraz daha karmaşıklaşmaya başlar, el ve ayaklarının daha koordineli olarak hareket ettirilmesi ve bebeğin kendisini ileriye doğru ittirmesi gibi.

İnce Motor Beceriler
Bebeklik döneminde ince motor becerilerinin ilk göstergeleri arasında bebeklerin yaklaşık 3 aylık olduklarında ellerini açabilmesi, 3,5 aylık olduklarında çıngırağını yakalayabilmesi, 8.5 aylık olduklarında herhangi bir nesneyi yakalamak için parmaklarını kullanması yer almaktadır.
Yaşamın ilk yılında motor koordinasyonun gelişimde olgunlaşma oldukça önemli bir yere sahiptir.
Olgunlaşma ile birlikte; bedenin fiziksel yapısı, hareket kabiliyeti, bebeğin motive edilmesi ve bebeğin becerilerini destekleyen diğer çevresel faktörler motor becerilerin gelişimini etkilemektedir.
Çocuğun gerekli olgunlaşma düzeyine ulaşmadan sadece çevresel faktörlerin varlığı motor becerilerin kazanılmasını hızlandırmayacağı gibi hatta çocuk için zararlı olabilmektedir.
Motor becerilerin gelişiminde çevresel faktörlerin yanı sıra çocuğun algısal gelişimi de motor becerilerin niteliğini etkilemektedir.

El Tercihi
Çocukların günlük yaşamda ağırlık olarak hangi ellerini kullanacaklarının yaklaşık 8 yaş civarında kesinlik kazanmaktadır. Ancak araştırmalar çocukların el tercihlerini 2 yaşından itibaren yapmaya başladıklarını göstermektedir.
Bebeklerin davranışlarını ve ilk kazanma yaşlarını basitçe bir tabloda özetlersek:

Davranış İlk kazanılma yaşı
Gülümseme 6.hafta
Eşya yakalama 5. ay
Desteksiz oturma 7. ay
Kelime söyleme . 11. ay
Kısa cümle yapabilme 22. ay
Kendi kendini besleyebilme 18. ay
Kendi kendine giyinme 4. yaş
Çiş kontrolü
Başlangıç (yaptıktan sonra söyleme) 15-18. ay
Gündüz 2. yaş
Gündüz ve gece 3. yaş
Yürüme 12. ay

Unutulmamalıdır ki, bu değerler ortalama değerler olup her bebek için farklılık gösterebilir. Çocuk doktorunuz her muayenede boy ve kilo takibinde olduğu gibi her aya uygun motor gelişimini de takip etmektedir.
Bebekler ağlar..
Bebeklerin, ağrı ve açlık gibi özel uyaranlara normal cevabı ağlama refleksidir.
Daha büyük çocuklar ve erişkinler ağrı ,korku ,hüzün gibi duygusal durumlarda da ağlayabilir. Prematürelerde ağlama refleksi yoktur, bu yüzden yakın takip ve monitorizasyon gereklidir.

Ağlamak bebeğin ilk basit iletişim yöntemidir ve acil durum mesajıdır. Ağlama sesi erişkinler için rahatsızlık vericidir. Yetişkinlerin ağlamadan rahatsızlık duyması, bebek için bakılma vesilesidir.
Ağlamak santral sinir sisteminin normal gelişim sürecinin bir parçasıdır. Bebekler normalde günde 1- 3 saat ağlar.
Bebek neden ağlar?
En sık görülen nedenler:

• Acıkmak ve susamak
• Altının ıslanması
• Bez tahrişi
• Üşüme
• Ağrı (aşırı gaz veya barsak spazmına bağlı)
• Enfeksiyonlar
• Diş çıkarma
• Uykudan uyandıran sıçrama ve kas hareketleri

3 hafta 3 ay arası kolik tarzında ağrı sıktır. Genelde öğle sonrası ve akşam saatlerinde olur.
Bazen hiçbir neden yokken de çocuk ağlayabilir.

Ağlama karşısında ne yapmalı?
Öncelikle bedensel güvenliği kontrol edin.
Solunumu düzenli mi kontrol edin.
Parmaklarını ve dudaklarını kontrol edin, pembe ve sıcak olmalıdır. Parmaklara dolanan kıl veya saç, ağrı kaynağı olabilir.
Bebeğin aç olmadığından, uygun şekilde ve uygun aralıklarla beslediğinizden emin olun.
Vücudunda şişlik ,kızarıklık, döküntü ,ıslaklık olup olmadığını kontrol edin
Katlanmış kol veya bacaklar katlanmış kulak olup olmadığını kontrol edin.
Çok üşümüş veya aşırı sıcaklık duymadığından emin olun.(Oda ısını ve giyeceklerini kontrol edin)
Aşırı gürültü, aşırı ışık ,odada her türlü duman(sigara,soba dumanı) var mı, kontrol edin.
Bebeğinizle konuşun, sesiniz yatıştırıcı olacaktır. Yalnızlık nedeniyle ağlayıp huysuzlandığında onunla temas etmek, kucaklamak ve konuşmak işe yarar.
Pozisyonunu değiştirin
Yumuşak teskin edici ,rahatlatıcı müzik dinletin. Bebeğinizi göğsünüze yakın tutun, kalp atışlarınız ,sesiniz ,cildiniz ,nefesiniz ,beden hareketlerininiz onu rahatlatır.
Güvenli oyuncakları görebileceği bir yere koyun. Onlarla oynasın.
Bebeğin ateşini ölçün , tepeden tırnağa olası bir yaralanma için kontrol edin.
Genital bölgeyi dikkatli bir şekilde inceleyin.
Bu tedavilere rağmen aşırı ağlama sona ermiyorsa 1 günden sonra doktorunuza başvurun
Eğer ağlamayla beraber ateş ,ishal kusma ,döküntü, solunum güçlüğü ve başka hastalık işaretleri varsa 1 gün beklemeden hemen doktorunuza başvurun.

Kaynak: Acıbadem Hastanesi web sitesi – Dr. Sabahat Karakaşlılar
(www.acibadem.com.tr)

BU KONUYLA İLGİLİ DİĞER HABERLER

Yeni Doğan Bebeğin Bakımı

Yeni Doğan Sarılığı Nedir?