Okul çağı çocuklar büyüme ve gelişme döneminde olduklarından, günlük ortalama almaları gereken kalori miktarı ve alacakları besinlerin örüntüsü büyük bir önem taşımaktadır. Çocuğun beslenmesinde amaç, sağlıklı büyüme ve gelişmeyi yani fiziksel ve zihinsel değişim süreçlerini sağlamaktır. Böylece, çocuğun beden ölçüleri artar, hücrelerin yapıları ve işlevleri , motor ve biliçsel yetenekleri, duyusal ve sosyal davranışları olgunlaşır. Büyümeyi beslenme, sosyo-ekonomik, kültürel ve genetik etmenler etkiler. Çocukluk çağındaki beslenme yetersizliği ve dengesizliği ise çeşitli sağlık sorunlarına yol açar.
Çocuğun yeterli ve dengeli beslenmesi için bütün yiyecek gruplarından, belirli miktarlarda yemesi gerekir. Günlük enerji ihtiyacının %55-60 ı karbonhidratlardan, %15-20 proteinlerden, %30 u yağlardan (yemeklere ilave edilen yağların eşit miktarlarda karıştırılmış olarak, zeytinyağı, soya ve mısırözü gibi bitkisel yağlardan oluşturulmalı) karşılanmalıdır. Omega 3 ve 6 gibi yağ asitlerinin temini çocuklarda göz ve beyin gelişimini, bağışıklık sisteminin kuvvetlenmesini ve kalp-damar hastalıkları riskinin azalmasını sağlar. Bunun için lahana, brokoli, karnabahar, semizotu ve tüm yeşil yapraklı sebzelerle, balık, ceviz, fındık, badem gibi yiyecekleri diğer besinlerin yanı sıra düzenli tüketmek gerekir.
Çocuklarda fazla tuz alımının engellenmesi, fast-food tarzı beslenmenin çok aza indirilmesi, abur-cubur gıdaların ve kolalı içeceklerin tüketiminin kısıtlanması diğer önemli beslenme kriterleridir. Çocukların harcadıkları günlük enerji miktarları fiziksel aktivitelerine göre değişir. Ancak 4-6 yaş grubu için ortalama 1800 kcal/gün, 9-12 yaş erkek çocuklarında 2100 kcal/gün, kız çocuklarında ise 1700 kcal/gün enerji ihtiyacı yeterlidir.
Anne ve babalar, çocuğun günlük enerji ihtiyacını düzgün öğünler şeklinde ve her besin grubundan belirli miktarlarda bir arada yedirerek karşılayabilirler. Tek tip gıda alımı zararlıdır. Günde ; 1 yumurta, 1-2 kibrit kutusu kadar peynir, 2-3 köfte kadar et grubundan, 500 ml süt veya yoğurt, 2 porsiyon sebzelerden, 2-3 porsiyon meyvelerden ve 10-12 porsiyon ekmek veya grubundan (1 porsiyon ekmek ölçüsü: pilav, makarna, bulgur: 2 yemek kaşığı, çorba:1 kase, börek :1dilim, ekmek:1 ince dilim ) Çocuğun bebeklikte anne sütü ile birlikte zamanında ek gıdalara başlamış olması değişik yiyecekleri tüketme alışkanlığı kazandırır. Çocuk okuldaki yemek listelerine uyum sağlayabilir. Anne evdeki mönü örneğini okul mönüsünden farklı ve çocuğun sevdiği yiyeceklerden oluşturarak besinler arası dengeyi sağlayabilir. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, okul kantinlerinde satılan cips, şekerleme, çikolata, bisküvi, poğaça, kek ...vb. gıdaların esas yemek yerine ve çok miktarlarda yenmesini engellemektir. Cep harçlığı çocuklar için en büyük yanlış seçim nedenidir. Meyve, ayran, süt, kuru üzüm, kuru kayısı, fındık, ceviz gibi yararlı, vitamin, protein ve kalsiyum içeriği yüksek yiyeceklerin tüketimini ve satışını teşvik etmek okul idaresinin de görevi olmalıdır.
Bu yaş grubu çocuklarda en fazla gözlenen problemlerin başında öğün atlamaları, özellikle erken saatte kalkıp, okula gitmelerinden dolayı zamanı kısıtlı ve en iştahsız öğünü kahvaltıya rastlar. Düzenli bir kahvaltı yapmadıklarından, birbirlerinden etkilendiklerinden dolayı, abur-cubur olarak tarif edilen besin değeri ve posa oranı oldukça düşük fakat kalori değeri yüksek besinleri tüketmeleri diğer karşılaşılan sorundur. Bu tür besinler özellikle soslu olarak tercih edilmekte , bu yüzden alınan kalori oldukça fazla ve kalitesiz olmaktadır.
Kahvaltı, bu yaş grubu için günün en önemli öğünüdür. Uzun süren açlıktan sonra enerji ihtiyacının karşılanmasında, vücut için gerekli besin öğelerinin günün ilk saatlerinde vücudun en fazla ihtiyaç duyduğu dönemde vücuda dengeli bir şekilde alınmasında, kan şekeri düzeylerinin dengelenmesinde, böylece dikkatin derse yoğunlaşmasında, güne daha dinamik başlamalarının sağlanmasında etkilidir. Kahvaltı yapılmadan okula gidildiğinde, öncelikle çeşitli sıkıntılar ve derse adapte olamama problemi ile karşılaşılmakta. Açlık duyan çocuk bunun için okulda sunulan kahvaltı alternatiflerini değerlendirir. Bu kahvaltı alternatifleri, poaça , çikolata, sucuklu tost, milföy hamuru ile yapılmış börek, tatlı bisküvi, hatta cipsler ve bunların yanında kolalı içecekler ve hazır meyve suları olabilmekte. Tüm bunlar gelecekte obezite dediğimiz, şişmanlık hastalığına ve bu hastalığın getirebileceği problemlere zemin hazırlamaktadır. Bu tür besinlerin içerisinde özellikle şeker oranı yüksek olabildiğinden diş sağlığını da olumsuz etkileyebilmektedir.
Tüm bunlardan dolayı; çocuğun enerji deposunu dolduracak, proteinden zengin gıdalar tercih edilmelidir. Sürülebilen çikolata, bal, reçe gibi tatlılar yerine kan yapıcı ve kemik gelişimi için kalsiyum içeren pekmez tercih edilmelidir. Genellikle hafta sonu tüketilen yumurta sayıca gerektiğinden az yenir. Oysa yumurta yüzde yüz emilebilen en kaliteli protein kaynağıdır ve kan yapıcıdır. Yanında çay içilmesi demir emilimini engeller, ayrıca çok fazla kaynatılması da besin değerini düşürür. Miktarda abartıya kaçmayan, özenli gıda seçimi yapan anne çocuğu bıktırmaz. Kahvaltılara az miktarda ilave edilen domates, salatalık, maydanoz gibi vitamin ve posa içeren sebzeler iştah
açıcı ve barsak çalıştırıcıdırlar. Kahvaltıda sadece ve sürekli Mısır gevreği+süt alımı belki pratiktir ama sakıncalıdır. Bu karışımı kuru meyve, kuru yemiş ve taze meyvelerle daha besleyici ve lezzetli hale öncelikle aile tarafından hazırlanmış yeterli ve dengeli bir beslenme programı çocuğa verilmeli. Okulda verilen alternatifler sağlıklı beslenme alışkanlığının kazandırılmasına yönelik olarak seçilmelidir. Okul kantinlerinde taze meyva satılabilir, dengeli hazırlanmış sossuz sandvicler verilebilir. Ayrıca okulda hazırlanan alternatiflerin hazırlama koşullarının hijyenik olması bu çağ çocukların sağlığı için ayrı önem taşımaktadır.
Kahvaltı Alternatifleri:
1. Mısır veya yulaf gevreği
1 YK kuru üzüm veya 2-3 kuru kayısı
6-8 adet fındık kırığı veya 2 ceviz
1 kivi veya 1/2 muz
Süt veya yoğurt
2. 1-2 dilim ekmek
1 tatlı kaşığı pekmez veya bal
1 yumurta
1 bardak taze meyve suyu
3. Kaşarlı tost
5 adet zeytin
1 bardak süt
Domates
4. Omlet
1 bardak taze meyve suyu
1-2 dilim ekmek
1 TK pekmez veya reçel veya marmelat
5. 1 Su bardağı süt
1 muz
Cevizli meyveli kek
Beslenme çantası, ara öğün içinse; meyva, kuru yemiş ( fındık, ceviz , badem özellikle), kuru kayısı, süt, meyveli yoğurt, kuruyemişli kek, ev yapımı peynirli poğaça, ayran gibi besleyici ve tamamlayıcı gıdalardan tercih edilmelidir. Okul yemeği yenmiyor ve ana öğün oluşturulacaksa; Kepekli ekmek arası et grubundan bir gıda ile marullu ve salatalıklı olarak sandviç hazırlanabilir. Yanına ayran, meyva suyu, su, meyve ilave edilebilir. Ya da saklama kabında susuz az yağlı ev yemekleri, salata bar tarzı gıdalar da tercih edilebilir.
Ara öğün alternatifleri;
1. 1 elma + 5 bisküvi
2. Meyve suyu +poğaça
3. Süt + kek
4. Kuru kayısı+1 avuç fındık
5. 1 meyva+ ceviz
Akşam yemekleri ailenin bir araya geldiği törensel ve çok yüklü öğünlerdir. Burada temel amaç, okulda yenilemeyen besin grubunun yerini doldurmak olmalıdır. Çocuk, kızartma, ağır tatlılar, aynı gruptan yiyecekler yerine balık, köfte, kuru baklagil, taze salata ve sebze, çorba, yoğurt, sütlü tatlılar gibi dışarıda tüketemediği gıdalara öncelikle yönlendirilmelidir.
Beslenme ve Diyet Uzmanı Dyt. Şengül Sangu Talak
BU KONUYLA İLGİLİ DİĞER HABERLER
Okul Çağındaki Çocuklarda Beslenme
Çocuklarda Beslenme
Kahvaltı Yapan Öğrenciler Okulda Daha Başarılı
Şekerli Süt Çocukları Şişmanlatıyor
Okul Çocuğu İçin | 
