Oldukça şiddetli bir baş ağrısı hastalığı olan migren, uygun bir şekilde tedavi edilmezse sorun daha da büyüyebiliyor.  Migrende ağrı ağrıyı tetiklerken, yanlış ve gelişigüzel ağrı kesici kullanımı tedaviyi daha da güçleştiriyor.

Uzmanlar herkes hayatında en az bir kez bile olsa baş ağrısı yaşamıştır diyor. Toplumda yaygın bir sorun olan baş ağrısının ne zaman hastalık olarak tanımlanacağını ise sıklığı belirliyor.

Migren, gerilim tipi baş ağrısı gibi kendi başına bir hastalık olan baş ağrıları, beyin tümörü veya kanama gibi farklı bir sorunun öncü belirtisi olarak da ortaya çıkabiliyor. Örneğin şiddetli baş ağrısının yanında boynunda aşırı bir sertlik ya da felç, çift görme gibi nörolojik belirtisi olan bir hastanın yaşadığını kuşkusuz salt bir baş ağrısı olarak değerlendirmek doğru değil. Böyle bir durum baş ağrısının eşlik ettiği bir başka rahatsızlığa; damar tıkanması, beyin tümörü ya da beyin kanamasına da işaret edebilir.

SİNİRSEL - GERİLİM TİPİ BAŞ AĞRILARI
Toplumdaki yaygınlık oranı migrene göre daha fazla olan sinirsel baş ağrıları çoğunlukla kaslarda gerginlik ve stres sonucu ortaya çıkıyor. Ağrı genelde sıkıştırıcı ağrı veya basınç hissi şeklinde görülüyor. Kişinin bulantı, kusma ya da ışığa hassasiyeti olmuyor. Ağrılar kısa sürebiliyor ya da günlerce devam edebiliyor ve genelde hafif geçiyor. Anadolu Sağlık Merkezi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Mustafa Ertaş, gerilim tipi bu ağrıların ayda 5 ya da daha fazla görüldüğü durumlarda, hastanın yaşam kalitesini yükseltmek için mutlaka tedavi edilmesi gerektiğini söylüyor.

MİGREN
Migren ise daha ızdırap verici ve tekrarlayan bir baş ağrısı hastalığı. Toplumdaki oranı daha düşük. Türkiye’de 15-65 yaş arasındaki her beş kadından biri ve on erkekten biri migrenli. Ama ızdırap verici ve işten güçten alıkoyan bir baş ağrısı olduğu için hekime en çok migrenli hastalar başvuruyor. Migren ağrılarını beyin zarındaki damarların iltihaplanması ve damar genişlemesinin yarattığı ağrılar olarak tanımlayan Prof. Dr. Mustafa Ertaş, “Yani ilk kıvılcım beyinde çakıyor, bunun sonucunda damarsal iltihaplanma oluyor ve hasta da bunun ağrısını çekiyor” diye konuşuyor.
Hastanın ağrısı başın sağında ya da solunda olmak üzere tek bir taraftaysa, ağrıları şiddetli olabiliyorsa, zonklayıcı tipte bir ağrıysa, ağrı sırasında bulantı, ışıktan rahatsız olma gibi özellikler varsa ve başını hareket ettirdiğinde ağrı artıyorsa migrenden söz etmek gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Ertaş, “Belirtilerin birkaçının dahi olması migren tanısını güçlendiriyor. Ayrıca çok iyi koku alma ve ağır kokuların rahatsız etmesi de migren için bir ayırıcı bir özelliktir. Ataklar 4-72 saat sürebiliyor ve aniden ortaya çıkıyor” diyor.

AYIRICI TANI ŞART
Migren östrojenden dolayı kadınlarda erkeklere oranla 2 kat daha fazla görülüyor. Yüzde 80 kadında menopozdan sonra ve yüzde 80 kadında da hamilelikte migren kayboluyor ya da çok azalıyor. Menopozdan sonra kadın ve erkekte görülme oranı eşitleniyor.

Baş ağrısının migren mi yoksa sinirsel baş ağrısı mı olduğunu ayırt etmek önemli.  Çünkü tanı, tedaviyi tamamen değiştiriyor. Yanlış tedavi ise ağrının şiddetinin ve süresinin artmasına neden olabiliyor. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce hekimin ağrının sinirsel baş ağrısı olup olmadığından emin olması gerekiyor.

Bu iki sorunu birbirinden ayırt etmek için henüz bir görüntüleme yönteminin bulunmadığını söyleyen Prof. Dr. Mustafa Ertaş, ayrımı genellikle hastanın yaptığı tariflerle gerçekleştirdiklerini söylüyor. Tanıda son birkaç yıldır uygulanan ID migren testi, yani migrenin kimlik testi ön plana çıkıyor. Prof. Dr. Ertaş, testin uygulanmasına yönelik şu bilgileri veriyor: “Eğer hastanın baş ağrısı doktora götürecek bir baş ağrısı ise, ya da kendisini en az bir gün işten güçten kısıtlamışsa ve son üç ayda iki kere baş ağrısı çekmişse bu hasta kendisine şu üç soruyu soruyor:

• Baş ağrısı sırasında hiç bulantı yaşadı mı?
• Baş ağrıları sırasında en az bir gün işten, okuldan sınırlandı mı, verim düşüklüğü yaşadı mı?
• Baş ağrısı sırasında ışıktan rahatsızlık duyuyor mu?

Eğer bu üç sorudan ikisinde bile yanıt evet ise sonuçta yaşanan ağrının migren olma ihtimali yüzde 90’a kadar çıkıyor. Dolayısıyla böyle bir testte pozitif çıkan kimse doktora mutlaka başvurmalı.”

Bazı durumlarda belirtilerin karışabildiğini vurgulayan Prof. Ertaş, “Yani, migren baş ağrısı çoklukla bir tarafta olur dememize rağmen bazı hastalarda baş ağrısı iki tarafta birden olabiliyor. Bulantı, ışıktan rahatsız olma ve ağrının şiddetli oluşu ise hastaların büyük çoğunluğunun paylaştığı belirtiler. Ancak hekim bu tanıyı doğrularken öncelikle ayrıntılı bir nörolojik muayene gerekiyor” diye konuşuyor.

AĞRI AĞRIYI TETİKLİYOR
Prof. Dr. Ertaş, tedavi edilmeyen migrenlerde zamanla ağrının ağrıyı tetikleyerek sorunun daha da büyümesine neden olduğunu belirterek, “Ayda bir iki kez ağrı çeken bir hasta, tedavi edilmediği taktirde her gün gelen baş ağrısı ile hekime başvurabiliyor. Tedavisi de biraz daha zaman gerektirebilir” diyor.

Prof. Dr. Ertaş’ın verdiği bilgiye göre, yanlış kullanılan ağrı kesiciler de migren ağrısının oluşmasına neden olabiliyor. Yani bir migrenli 30 günün 10-15 günü ağrı kesici kullanırsa ağrıları sıklaşıyor. Ağrı kesiciler konusunda migren hastasının cimri olması gerektiğinin altını çizen Prof. Ertaş, “Ağrı kesicilerin olabildiğince sınırlı kullanılmasını sağlamak ve etkin ağrı kesiciler kullanmak gerekir. Hafif ağrı kesicilerle hastaya daha fazla sayıda ilaç verilmiş oluyor aslında. Daha da önemlisi ağrılarının sıklığını azaltmak gerekli. Bu sayede hasta her ağrı geldiğinde ilaç kullanabilecek ve dolayısıyla yaşam kalitesi yükselecektir” diye konuşuyor.

Migrenin tedavi edilmediğine dair yanlış inanışın temelinde de fazla ilaç kullanımına bağlı geçmeyen ağrıların yattığını söyleyen Prof. Dr. Ertaş, “Hasta sık ağrı kesici ilaç alırsa hiçbir ilaç migrenini iyileştirmez. Halbuki ağrı kesicilerimizi kestiğimizde aldığı ilaçların etkisi de görülecektir” diyor.

Sık ağrı kesici kullanımını kesmek için hastaya ayrı bir tedavi uygulamak gerekiyor. Prof. Ertaş, ağrı kesiciden kurtulmak için uygulanan tedavi ile ilgili ise şu bilgileri veriyor:

“Başlangıçta hastaya çok güçlü ilaçlar kullanıyoruz. Ve ilk haftalar çok önemli. Çünkü, hastaların önemli kısmı bu ilk haftalarda yeniden ağrıya teslim olup ağrı kesici kullanabiliyorlar. Hastanede ise serumun içine konan ilaçlarla bu dönemi hastanın çok daha rahat atlatması söz konusu. Onun için bu hastaların bir ya da iki haftalık hastane tedavisiyle baş ağrılarını giderdiğimizde, bize her gün baş ağrısıyla gelen hastaların, çıktıktan sonra ağrısının artık ayda bir kaç hatta birkaç ayda bire düştüğünü görüyoruz. Bu bağımlılık tedavisinin sonrasında hastaların çoğunun migreninde iyileşme olduğunu biliyoruz.”

AURALI MİGREN
20 migrenli hastanın bir tanesinde auralı migren denilen bir tipi gözleniyor. Bu hastalarda ağrı başlamadan 15 -20 dakika önce gözünde ışık çakmaları, ya da bir yanı görememe olabiliyor. Bu hastaları diğer migrenlilerden ayırt etmek özellikle önem taşıyor. Çünkü bu hastalarda farklı hastalıklar için kullandıkları ilaçları migren ile birleştiğinde çok büyük sorunlara neden olabiliyor.

Prof. Dr. Ertaş’ın verdiği bilgiye göre, auralı migren hastası doğum kontrol hapı kullanıyorsa, bu kadının felç geçirme riski diğerlerine göre 15 kat artıyor. Yine aynı şekilde, sigara kullanıyorsa, kolesterolü yüksekse ve aşırı kilosu varsa felç geçirme riski artıyor. Prof. Dr. Ertaş, bu konuda hastaların olduğu kadar hekimlerin de bazen yeterli bilgiye sahip olmadığını ve bu nedenle de felç geçiren kadınların önemli bir kısmının auralı migren hastası olup böyle risk altına girmiş kişiler olduğuna işaret ediyor.

ID MİGREN TESTİ
Son 3 ayda 2 kere veya daha çok baş ağrınız olduysa ve baş ağrılarınız sizi rahatsız ediyorsa aşağıdaki soruları yanıtlayın:

Baş ağrınız sırasında hiç bulantınız oldu mu?
Baş ağrınız sırasında ışık rahatsız etti mi?
Baş ağrınız nedeniyle 1 gün veya daha fazla işe, okula gidemediğiniz veya o gün ciddi sıkıntı yaşadığınız oldu mu?
Bu 3 sorudan ikisine bile EVET diyorsanız, yüzde 90 ihtimalle bir MİGREN hastasısınız. Doktorunuza danışmanızı öneririz.

Kaynak: Anadolu Sağlık Merkezi web sitesi
(www.anadolusaglik.org)

BU KONU İLE İLGİLİ DİĞER YAZILAR

Boyun Kaynaklı Baş Ağrıları

Baş Ağrılarını Önemseyin

Baş Ağrısı Çeşitleri

Baş Ağrısı Beyin Kanamasının İşaretçisi Olabilir

Boyun Kaynaklı Baş Ağrılarında Enjeksiyon Tedavisi