SÖYLEŞİ: Demet DEMİRKIR

İdrarda kan görülmesi yani hematüri normal olmayan bir durumdur. Kişinin, idrarında bir kez bile kan görmesi durumunda zaman kaybetmeden hekime başvurması gerekir. İdrardaki kan, böbrekte, idrar yolunda, mesanede var olan bir tümörden kaynaklanabildiği gibi; böbrek taşlarından, diyabet gibi hastalıklardan da kaynaklanabilir. İdrarda kan görülmesi erken dönemde teşhis edilmesi gereken önemli bir hastalığın ilk habercisi olabilir.

Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimi Üroloji Uz. Prof. Dr. Turhan Çaşkurlu’ya, idrarda kan görülmesi, idrarda kanın nedenleri, gizli kan, kullanılan tetkik yöntemleri, böbrek taşı ve kanama, idrarında kan görülen kişilerin tedavisi hakkında pek çok soru yönelttik.

İşte, Başhekim Prof. Dr. Turhan Çaşkurlu’nun www.sagligimicinhersey.com `a verdiği yanıtlar…

. İdrarda kan görülmesi nedir? İdrardaki kandan bahsetmek için idrarın renginin kırmızıya dönüşmesi mi gerekiyor?
İdrara fazla miktarda kan karışırsa idrarın rengi kırmızıya boyanır, kanama miktarı arttıkça renk daha fazla kan rengine döner ve içinde pıhtılar oluşabilir. İdrarda kan az miktarda bulunursa  gözle görülebilir renk değişikliği oluşmaz,  Bu durumda ancak idrar mikroskopla incelendiğinde kan hücreleri görülebilir. Normal idrarda kan görülmez. Eğer idrarda kan varsa ki bu gerek gözle, gerek mikroskopla görünüyor olsun; mutlaka bir sebep aranması ve kanamanın nedeninin aydınlatılması gerekir. Bu sebebin ne olduğunu ortaya koymadan da hastaya,“Normal bir durumdur, sizin bir şeyiniz yok” denilemez.

“GİZLİ KAN GÖZLE GÖRÜLMEZ”

. İdrarda gizli kan görülebilir mi? Gizli kan nasıl anlaşılır?
“İdrarda gizli kan, hematürilerin önemli bir kısmını oluşturur. Gizli kan gözle görülmediği için idrar tahliliyle anlaşılır. Tam idrar tahlili dediğimiz tahlilde mikroskopla bakılarak idrarda kan hücreleri görülebildiği gibi; kanama tespit eden tetkik çubukları ile de idrarda kan tepit edilebilir. Bu tetkik çubukları idrarın içine sokarak idrarda kan varlığı hatta  miktarı  dahi ortaya konulabilir.”

. Neden idrarda kan görülür? Hangi sorunlar idrarda kanamaya yol açıyor?
“Böbreğin glomerulonefrit ve piyelonefrit gibi iltihaplarında, böbrek tümöründe, idrar yolunun herhangi bir yerinin tümöründe ve mesane tümöründe idrarda kan görülür. İdrar yolu taşlarında, enfeksiyonda, komşu organların tümörleri mesaneyi etkiliyorsa da idrarda kan görülmesi mümkündür.”

“ZAMANINDA TEŞHİS EDİLMELİ”

. İdrarda kanamayı toplumumuzda çoğu kişi önemsemez. Bir kere bile idrarda kan görülmesi önemli bir durum mudur, böyle bir sorunla karşılaşan kişilere neler öneriyorsunuz?
“Önemsenmesi gereken bir durum olduğu kesindir. Bu işi görev olarak yapanların yani özellikle doktorların bu konuda toplumu bilinçlendirilmesi  gerekir. Yalnızca bir kez bile kan görülmesi önemlidir, sebebinin ortaya konulması gerekir. Bir kez kanama oldu ve bitti, bir daha da olmaz bunun önemi yok demek büyük bir hataya sebep olabilir. Hatta bir yıl sonra tamamen tedavi şansını neredeyse kaybetmiş tümörler olarak karşımıza çıkabilir.

. Yenilen gıdaların boyalarından da idrar kanlı gibi görünebilir mi? Bu nasıl anlaşılabilir?
“Gerek ilaçlar gerekse modern çağın katkılı gıdalarında, gıda boyaları çok kullanıldığı için idrarın rengi değişebilir ama bu kan değildir. Tetkik yapıldığı zaman kana rastlanmaz sadece ürokromik madde dediğimiz yani idrara renk veren maddelerin kendini göstermesi söz konusudur. Bu maddeler sadece renk değişimi yapmaz bazen koku da yaparlar. Tetkik yapıldığında bunu anlamak çok kolaydır.”

. Peki, bunu kişi anlayabilir mi?
“Kişinin anlaması mümkün değildir. Renk değişikliğini doktora söylemesi daha iyi olur.”

“EN KOLAY YAPILAN TETKİK: ULTRASONOGRAFİ”

. İdrarda kan yakınması ile size gelen bir hastadan ne tür tetkikler istersiniz?
“Başlangıçta idrar tahlili yapıyoruz. İdrarda sadece kan mı var iltihap olabilir mi diye bakıyoruz. İdrarda kan varsa kanın kaynağını tepit için daha ayrıntılı idrar analizleri yapılması gerekebilir.  Kanın böbrek kaynaklı olup olmadığını ayırt etmek  için faz kontrast mikroskopiyle   idrarı incelemek gerekebilir. Bu tür kanaması olan kişilerde en kolay yapılan tetkik ultrasonografidir. Ultrasonografiyle böbrekler, idrar yolu ve idrar torbasının gözden geçirilmesi yapılır.

Böylelikle taş, tümör, idrar yoluna ait bir anomali ortaya konulabilir. Eğer bir şey varsa daha ileri tetkikler de yapılabilir. Örneğin, tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme gibi ilave görüntüleme tetkikleri yapılabilir. Eğer bu kadar tetkike rağmen teşhis konulamıyorsa sistoskopi dediğimiz bir işlem yapılır. İdrar yolunun ucundan girerek idrar yolu ve torbasını gözle görülür, Böylece hem kanamanın sebebi hem de idrar yolunun hangi bölgesinden kaynaklandığı tespit edilebilir.”

.  Böbrek taşına bağlı idrarda kanamalar ciddiye alınmalı mı?  Böbrek taşı olan kişilerde ne tür durumlarda idrarda kanama ortaya çıkar?
“ Böbrek taşı kanama yapan ve ciddiye alınması gereken bir hastalıktır. Böbrek taşında kanamanın ciddiyetinden ziyade taşın yaptığı tıkanıklık problem yaratır. Taş idrar yolunu tam olarak tıkıyorsa böbrek boşalamadığı için üç hafta sürede tamamen çalışmaz duruma gelebilir. Kısmi tıkanıklıklarda ise tıkanıklığın derecesine bağlı olarak yıllar süren bir rahatsızlık da yapabilir. Böbrek yavaş yavaş fonksiyonunu kaybedebilir ve tamamen çalışmaz duruma düşebilir. Böbreklerdeki şişlik ve fonksiyonun azalmasına ilave olarak taşlar böbreğin iltihap kapmasına da neden olabilir. Bu durumda ateş ve yan ağrısı gibi ilave şikayetler de olabilir.”

. İdrarda kanamaya eşlik eden ve siz hekimler için alarm sinyali olabilecek başka yakınmalar var mıdır?
“ Aslında şiddetli ağrıyla birlikte olan kanamalar bizi çok rahatsız etmez. Bu durumda idrar yolu taşlarının  ağrı ve kanama oluşturduğunu düşünürüz. Ağrısız kanamalar biraz daha ciddiye alınmalıdır çünkü burada idrar yollarında tümör olma ihtimali vardır. Kanamayla birlikte özellikle taş hastalığında şiddetli ağrı, bulantı-kusma, karında gerginlik, gaz şikâyetleri olabilir. Enfeksiyon eklenirse yan ağrısı, üşüme, titreme, ateş gibi değişiklikler meydana gelebilir.”

“DİYABET KANAMAYA SEBEP OLABİLİR”

. Diyabet hastalarının sık idrara çıktığı biliniyor. Diyabet, idrarı nasıl etkiliyor?
“Diyabet, tüm vücutta hem sinir sisteminin uç dallarını hem de damar uçlarını bozar. Mesanede yaptığı sinirsel hasar nedeniyle sık idrar şikayeti yapabilir. Hastaların var olan idrarını algılamaması gibi bir sorun da oluşturabilir. Kontrolsüz diyabetlilerde yıllar geçtikçe böbrek hasarı oluşur ve mikroskopik kanamalara sebep olabilir. Kontrolsüz diyabet hastalarında zamanla böbrek yetmezliğine giden değişikilikler ortaya çıkar.”

. İdrarında kan görülen kişiler tedavi edilebilir mi? Ne tür tedavi yöntemleri uygulanıyor?
“İdrardaki kanı gördüğümüzde bunu araştırmamızın nedeni tedavi edilebilir hastalıkları teşhis edip bunları tedavi etmektir. Çoğunlukla tedavi edilebilir hastalıklarla karşılaşırız. Bunların başında tümör ve taş hastalığı gelir. Erken dönemdeki tümörlerde mesaneyi açık ameliyata gerek kalmadan kapalı yöntemlerle tamamen tedavi edebiliriz.

Taşlarda da artık modern kapalı tedavi yöntemlerimiz var. İdrar yolunun ucundan girip  idrar yollarındaki hatta böbreklerin içindeki taşları tedavi edebiliyoruz. Kanamanın nedeni idrar yolları enfeksiyonuysa enfeksiyonu tedavi ederek kanamayı ortadan kaldırabiliriz. Mikroskopik hematüri kontrolsüz diyabetin habercisiyse, hastayı da bu konu hakkında bilgilendirip kontrollü bir diyabet haline getirebilir ve diyabetin böbreği bozmasının önüne geçebiliriz.

Sonuç olarak idrarda kan görülmesi önemli bir hastalığın habercisi olabilir, ihmal edilmemelidir.   Kanamanın sebebini erken teşhis hem organlarımızı  hem de hayatımızı korumamızı sağlayabilir.”

KONUYLA İLGİLİ DİĞER BAŞLIKLAR

Ürolojik Hastalıklar ve Tedavi Yöntemleri

Böbrek Taşları

İdrar Yolu İltihabına Antibiyotik Tedavisi

Kanlı İdrara Dikkat!