İç hastalıkları uzmanı Dr. Yavuz Furuncuoğlu, obezitenin bütün dünyada olduğu gibi Türkiye’de de hızla arttığını belirtiyor. "Son yapılan çalışmalarda (2000 yılında) kadınlarımızın yüzde 43′ünün, erkeklerimizin ise yüzde 21′ inin şişman olduğu bildirilmiştir. Aynı çalışmada bel çevresi ölçülerek şişmanlık tespiti yapıldığında ise; kadınların yüzde 56′ sı erkeklerin ise yüzde 17′ si şişman olarak tespit edilmiştir." diyen Dr. Furuncuoğlu, obezite tedavisinde ilaçların yeriyle ilgili bilgi verdi:

Obezite Nedir?
Obezite vücutta fazla miktarda yağ birikmesine denir.  Artık obezite kronik bir hastalık olarak kabul edilmektedir.  Obezitenin Çeşitli göstergeleri vardır.

1. Vücut kitle indeksi (VKİ-BMI): Kilonun, boya oranını içeren bir göstergedir. kg/boy2 Örneğin: 1.72m boyunda ve 89kg olan bir kişi için: 89/1.72×1.72=30.2  şeklinde hesaplanır.18.5. zayıf18.5-24.9 arası: normal25-29.9 arası: aşırı kilolu30-39.9 arası : Obez>40 : Morbid Obez

2. Bel çevresi ölçümü: Erkek<94cm  Kadın<80cm olmalı  E>102cm, K>88cm olursa hastalık riski artar

3. Bel çevresi / Boy  oranı:  %50’den az olmalıdır
Obezite nasıl tedavi edilmelidir?
Öncelikle  şişmanlığa neden olan bir hastalık varlığı araştırılmalıdır. Neden araştırılmadan yapılan tedavi başarısızlık ile sonuçlanabilir.İkinci planda şişmanlığın yol açtığı hastalık varlığı araştırılmalıdır.Ondan sonra hastaya göre bir zayıflama planı çıkarılmalıdır. Bu planda hedefler  doğru olarak belirlenmelidir.   ulaşılamayacak , uzak, gerçek dışı hadefler koyulmamalıdır.Zayıflamanın bir sağlık sorununa yol açmaması veya yavaşlatması için yapıldığı unutulmamalıdır.  Aşırı kilo vererek kendisinin bir hastalığa neden olmasına izin verilmemelidir.

Sağlıklı zayıflama ayda ne kadar olmalıdır?
Ayda 2-4kg zayıflama idealdir.  Altı ay içinde %5-10 kilo kaybı güzeldir. Daha fazlası yan etkilere neden olabilir

OBEZİTE İLE İLGİLİ ÇALIŞMA SONUÇLARININ ÖZETLERİ   
Gece uyku süresi ve kalitesi ile obezite arasında ciddi bağlantılar bulunmuştur. Daha az ve kalitesiz bir uyku obeziteye davetiye çıkarmaktadır, Obezlerin çoğu da gece rahat uyuyamaktadır.  300 obez hastada yaptığım çalışmada şişmanlığın derecesi ile gece uyku süreleri arasında belirgin bağlantılar bulunmuştur. Buna göre obez kişilerin çoğu 6 saatten az uyumaktadır ve gece uyanmaktadır Aşırı obez kişilerin % 92’si geceleri uyanmakta ve kaliteli uyuyamaktadır.   Obez insanların % 82’si, Fazla kilolu insanların ise % 57.8’i gece uyanmaktadır.

Obezite ciddi hastalıklara gebedir
740 şişman hasta üzerinde yaptığım çalışmada, şişman insanların % 86’ sında ek bir hastalık saptanırken, sadece % 14’ü normal olarak bulunmuştur.

En sık rastlanılan bozukluklar ise: 
1. Karaciğer yağlanması (yüzde 42.4 hastada)
2. Kan yağlarının yüksek bulunması (kolesterol ve trigliserit): yüzde 38.3
3. Şeker hastalığı veya gizli şeker: yüzde 30.2
4. Yüksek tansiyon: yüzde 28.1
5. Hipotiroidi(tiroid bezinin az çalışması): yüzde 13.2
6. Polikistik over(Yumurtalık kisti): yüzde 9.2
7. Rastlantısal tümör : yüzde 0.4

Hareketsiz yaşam obeziteye davetiye çıkarmaktadır
359 şişman hasta üzerinde yaptığım bir çalışmada televizyon ve bilgisayar karşısında geçirilen süre ile obezite arasında yakın ilişki bulunmuştur. Televizyon ve bilgisayar karşısında günde 8 saatten fazla kalan insanların % 91.5’i obez veya aşırı obezdir. Halbuki 2 saatten az bilgisayar veya televizyon karşısında zaman geçirenlerde bu sorun daha azdır.

OBEZİTE VE İLAÇ TEDAVİSİ
Unutulmaması gereken nokta: İlacı ancak bir doktor başlarsa kullanmak gerektiğidir! Günümüzde obezite tedavisinde tıbbi olarak kullanılan sadece iki ilaç bulunmaktadır. Bunlar  Sibutramine ve Orlistat’tır.  Her iki ilaçta 10 yılı aşkın süredir doktor kontrolünde ve uygun olan hastalarda kullanılmaktadır.   Bunların dışında medikal tedavi amacıyla kullanılan reçeteli başka ilaç yoktur.
 
Etki mekanizmaları nedir?
Sibutramine: Beyinde bulunan iştah merkezinden iştahı keser.  Bunu Katekolaminerjik (Noradrenalin)  ve serotonerjik yollar üzerinden yapar.   Sinaptik aralıkta noradrenalin ve serotonin geri emilimini inhibe eder böylece iştah azalır ve termogenez artar.  Metabolizma hızlanmış olur
Orlistat: Barsaklarda lipoprotein lipaz denilen enzimi inhibe ederek yağların kana geçmesini önler.  Besinlerle alınan yağların yaklaşık %30’u bu yolla dışarı atılmış olur.

Sibutramin nasıl alınmalıdır?
Günde bir kez sabah aç karnına içilmelidir
Orlistat nasıl içilmelidir?
Etki süresi 2 saat olduğundan yemekle birlikte alınmalıdır.  O öğünde alınan yağlara etkili olduğundan 3x1 kullanılmalıdır.  Kana geçmemektedir.
İlaç kimlere verilebilir?
Diyet ve yaşam tarzı değişikliğine rağmen, vücut kitle indeksi (BMI) >30 veya >27 ve ilave hastalığı olanlara düşünülmelidir
İlaçlar FDA onaylı mıdır?
Evet.  Amerikan Gıda ve İlaç Kurumu (FDA) bu ilaçların tedavide kullanımını onaylamıştır
Uzun süreli kullanılır mı?
Çalışmalarda 2- 4 yıl kullanılmıştır. Ciddi bir yan etki bildirilmemiştir

Sibutramin’in başka faydalı etkileri var mıdır?
Yapılan değişik çalışmalarda:
• Yeniden kilo almayı önlediği
• Trigliserit, İnsülin, C-peptid, Ürik asit düzeylerini düşürdüğü
• HDL kolesterolü artırdığı (yararlı kolesterol)
• Bağımlılık yapmadığı
  bildirilmiştir.

Orlistat’ın başka faydalı etkileri var mıdır? 
• Kan şekerini düşürür (Şeker hastalarında faydalıdır veya ailesinde şeker hastalığı olanlarda şeker hastalığı gelişmesini geciktirir)
• Kan basıncını düşürür
• Kolesterolü, trigliseriti, Lp (a) yı, düşürür ( kilo vermeden bağımsızdır)
• Açlık insülin düzeyini düşürür
• Yeniden kilo almyaı azaltır
• Diyabete ilerlemeyi azaltır ( %37- Xendos çalışması)
• Morbidite ve mortaliteyi azaltır

Sibutramin’in yan etkileri nelerdir? 
• Ağız kuruması
• İştahsızlık
• Kabızlık
• Uykusuzluk
• Baş dönmesi
• Gerginlik
• Çarpıntı
• Ciltte döküntü
• Bulantı
• Hipertansiyon
• Terleme
• Anksiyete
• Baş ağrısı
• Hemoroid-basur da azma
• Yan etkiler doza bağlıdır
 
Sibutramin kimlere verilmemelidir? (kontrendikasyonları): 
• Koroner kalp hastalarına
• Konjestif kalp yetersizliği olanlara
• Taşikardisi olanlara ( Nabız 10/dk artarsa ilaç kesilmelidir)
• Periferik arter hastalığı olanlara
• Aritmisi olanlara
• Kontrol altına alınmamış hipertansiyonu olanlara( Tansiyon 10mmHg artarsa ilaç kesilir)
• Psikiyatrik bozukluğu olanlara
• İlaç veya alkol bağımlılarına
• MAO inhibitörü veya santral etkili ilaç ( trisiklik antidepresan, SSRİ) alanlara( Bu ilaçlar bırakıldıktan en az 2 hafta sonra ilaç başlanır)
• Beyin damar hastalığı olanlara (CVA)
• Hipertiroidizm (zehirli guatırı olanlara)
• Feokromasitoma lılara
• Dar açılı glokomlulra
• Ciddi karaciğer ve böbrek yetersizliği olanlara
• Gebelik veya emziklik  döneminde olanlara
• P450 sistemini kullanan diğer ilaçlarla (eritromisin, ketokanazol) etkileşebilir
• Yaşı<18 olanlara verilmemelidir

 Orlistat’ın yan etkileri nelerdir? 
• Yağlı dışkı
• Defakasyon sıklığında artış
• Yağlı lekelenme
• Ani dışkılama gereksinimi
• Gaz çıkarma
• Gazla birlikte sızıntı
• Akışkan dışkılama
• Sulu dışkı
• Bu yan etkiler diyet yapmayanlarda daha sık görülür.
 
Kontrendikasyonu var mıdır? 
• Kronik malabsorbsiyon
• Kolestaz
• Gebelik ve süt verme dönemi( veri yok)

İlaca cevapsızlık ne demektir?
Diyetine uyan hastada 1 ay içerisinde 2 kg’dan az kilo kaybı varsa tedaviye yanıt düşüktür, yeniden değerlendirmek gerekir.
Obezite tedavisi amacıyla cerrahi yöntemlerin kullanılması istisnalar dışında son çare olarak düşünülmelidir

Obezitede cerrahi yöntemler kimlere önerilir?
1. VKİ>40 veya >35 olup eşlik eden ciddi rahatsızlıkların olması
2. Birçok yöntemi önceden denemiş ve başarısız olmuş olması
3. Belirgin yoyo diyeti hikayesi olanlarda (sık sık yüklü miktarda kilo verip almış olmak)
4. Ölüm riski yüksek olan hastalarda
5. Kabul edilebilir operasyon riski olanlarda
6. Alkol ve ilaç bağımlılığı olmayanlarda
7. Cerrahinin sonuçlarını iyice bilmiş ve buna razı gelmiş olanlarda

Kimlere önerilmez?
1. Alkol ya da ilaç bağımlısı olanlara
2. Labil kişilik yapısında olanlara
3. Akli denge bozukluğu olanlara
4. Özgeçmişte ciddi depresyon veya intihar girişimi olanlara
5. 16 yaşından küçük, 65 yaşından büyük olması
6. Aile bireylerinin operasyona karşı gelmesi
7. Hastanın operasyondan farklı beklentilerinin olması
8. Hastanın operasyonu, risklerini, ve sonuçlarını tam anlayabilecek yapıdan uzak olması
9. Hastanın uyumsuz olması

Dr. Yavuz Furuncuoğlu (İç Hastalıkları Uzmanı)
www.dryavuz.com

 BU KONU İLE İLGİLİ DİĞER BAŞLIKLAR:

Sağlıklı Zayıflama İçin Akupunktur

Zayıflama Yanlışları