Yeditepe Üniversitesi Hastanesi Diyabet Eğitiminden Sorumlu Uzman Hemşire Hülya Demir, diyabetli bireylerin ayaklarına her gün düzenli olarak bakım yapmaları gerektiğini belirterek “Ayak bakımı yapılmadığında ayaklarda diyabetik ülserler gelişebilir ve tedavi edilemezse hastalar uzuvlarını kaybedebilirler. Oysa eğitimle diyabetik ülser gelişimini önlemek mümkündür” diyor. Uzman Hemşire Hülya Demir, diyabetik ayak eğitimiyle ilgili soruları yanıtladı.

. Diyabet hastalığında ayak sorunları neden ortaya çıkar?
Toplumu tehdit eden hastalıklar arasında altıncı sırada yer alan diyabet, organ kayıplarının nedenleri arasında ise birinci sırada geliyor. Kan şekeri düzensiz ve yüksek seyreden bireylerde sağlıklı bireylere nazaran ayak problemleri daha fazla görülmektedir. Kişide ayrıca dolaşım bozukluğu ve his kaybının (diyabetik nöropati) olması da ayakla ilgili problemlerin tedavi sürecini geciktirmektedir.

Diyabetli bireylerde tüm yaşamları boyunca diyabetik ayak gelişme riski yüzde 25 olarak saptanmıştır. Gelişen her bir diyabetik ayak ülserinin iyileşme süresi ortalama 11–14 haftadır. Araştırma sonuçlarına göre günümüzde halen her 30 saniyede bir diyabete bağlı gelişen problemler nedeniyle hastaların ayağı/ bacağı cerrahi operasyonla kesilmek (ampütasyon) durumunda kalınmaktadır.

. Diyabetik ayağın oluşumunda risk faktörleri nelerdir?
Diyabetik ayak; eğitim ile önlenebilir bir durumdur ve oluşmasında rol alan etmenleri bilmek korunmada önemlidir. Risk faktörleri;
• Kötü kan şekeri takibi,
• Kolesterol yüksekliği,
• 65 yaş ve üzeri,
• Ayakta ödem (su toplanması) varlığı,
• Aşırı kilo (obezite),
• Enfeksiyon varlığı (tırnak batması, yanıklar, mantar, vb.)
• Alkol ya da sigara içme öyküsünün varlığı,
• Ayakta şekil bozukluğu,
• Hijyen eksikliği,
• Dolaşım bozukluğunun olması,
• Temel ayak bakımı eksikliği,
• Ayakta nasır varlığı,
• Görme bozukluğunun olması,
• Uygun olmayan ayakkabı kullanımı,
• Fiziksel ya da kimyasal etkenlerle oluşan zedelenmeler,
• Geçirilmiş ayak ülseri veya ampütasyon öyküsünün olması,
• Diyabet eğitimi hiç alamamış hastalar,
• Ayakta his kaybının olması olarak sıralanabilir.

. Diyabetli bireyler sağlıklı ayaklara sahip olabilmek için nelere dikkat etmelidir?
Diyabetli birey, sağlıklı ayaklar için cilt, tırnak bakımını yapmalı, çorap ve ayakkabı seçiminde sağlık ekibinin önerilerini dikkate almalıdır. Bunları daha ayrıntılı anlatmak gerekirse şöyle sıralayabiliriz:

CİLT BAKIMI

• Her akşam çoraplar çıkarıldığında ayaklar kontrol edilmelidir. Küçük zedelenmeler ya da kızarıklıklar olup olmadığına bakılmalı, küçük bir ayna yardımıyla ayak tabanları da dikkatle incelenmelidir. Eğer diyabetli bireyin görme problemi varsa yakınlarından yardım almalıdır.
• Fark edilen bir yara ya da uzun süreli devam eden bir kızarıklık varsa doktora başvurulmalıdır.
• Diyabetli birey diyabet tedavisinin kontrolü için hekime her gidişinde ayaklarını da muayene ettirmelidir. Diyabetik ayak ülserinin erken evrede yakalamak ya da önlemek için yılda en az 4 kez uzman bir hekim ya da hemşire tarafından ayak muayenesi yapılmalıdır.
• Ayaklar her gün ılık su ve pH değeri cilt yapısına uygun (pH=5.5) olan yumuşak bir sabun ile ayaklar yıkanmalıdır. Suyun sıcaklığı mutlaka bir derece yardımıyla kontrol edilmeli ve 370 C den fazla olmamalıdır. Diyabetli bireylerde his kaybı gelişebileceği için suyun ısısını (sıcak/soğuk) fark edemeyebilirler. Diyabetli bireylerde dikkatsizlik sonucu ayak yanıklarına oldukça sık rastlanmaktadır.
• Ayak banyosu sırasında tahriş edici uygulamalardan kaçınılmalıdır. Nasır ve sertlikler varsa suda yumuşadıktan sonra ponza taşı ile hassas bir şekilde inceltilebilir.
• Banyo sonrasında tüm ayak, özellikle parmak araları, yumuşak bir havlu yardımıyla iyice kurulanmalıdır. Bu uygulama parmak aralarında mantar gelişimini önleyecektir.
• Ayaklar kuru ise nemlendirici krem kullanılmalıdır. Ayaklarda aşırı terleme söz konusuysa pudra kullanılabilir.
• Parmaklarda pençeleşme varsa, eklem sertliği oluşmaması için düzenli masaj yapılmalıdır.
• Diyabetliler; ayaklarını doğrudan güneş ışığına maruz bırakmamalı, koruma faktörü yüksek güneş ürünleri kullanmalıdır. Kumsalda yürürken mutlaka ayağına koruyucu terlik ya da ayakkabı giymelidir. Sıcak kum yanıklara neden olabileceğinden ayaklar kuma gömülmemelidir.

TIRNAK BAKIMI

• Tırnak kesimi sırasında keskin makaslar kullanmak ayaklara zarar verebilir. Tırnakların düz bir şekilde tırnak makasıyla kesildikten sonra kenarlarının törpülenerek yuvarlatılması daha güvenli bir yöntemdir.
• Tırnak keserken derinin kesilmemesine dikkat edilmelidir.
• Kalın tırnaklar suda yumuşatıldıktan sonra özel bir makasla kesilmelidir.
• Gözü iyi görmeyen diyabetli birey kesinlikle kendi tırnağını kesmemeli, yardım almalıdır.
• Tırnaklarda mantar gibi hastalıklar mevcut ise tedavi edilmelidir.
• Tırnak batması gelişti ise doktora başvurulmalıdır.
• Nasır gelişimi mevcutsa tedavisi için doktora danışılmalı, nasırı kendi başına kesmeye ya da tedavi etmeye çalışılmamalıdır.
 
AYAKKABI SEÇİMİ

• Yumuşak derili, ayağı tam kavrayan, genişliği, boyu, yüksekliği uygun olan, ayak parmaklarının içinde rahat hareket ettiği ayakkabılar tercih edilmelidir. Büyük ayakkabı sürtünme, dar ayakkabı ise ekstra basınç ile yara oluşumuna neden olabilir.
• Özellikle içi ve dışı deri ayakkabı kullanılması, ayakların hava alması ve ayakkabının ayağın şekline kolay uyum sağlaması açısından önemlidir. Plastik ayakkabı ayağı tam sarmadığından, yüksek topuklu ayakkabı ise ayak küresinde aşırı basınç oluşturması nedeni ile uygun değildir.
• Diyabetli bireyler mümkünse kendi ayak kalıplarını aldırıp ayaklarına uygun ayakkabıyı yaptırmalıdırlar. Günümüzde diyabetli bireylere özel ayakkabı üreten podiatristler (ayak uzmanı) bulunmaktadır.
• Ayakkabılar giyilmeden önce her seferinde kontrol edilmelidir. Giymeden önce ayakkabının bir–iki kez ters çevrilerek sallanması; ayakkabının içine kaçmış herhangi bir cisim varsa çıkarılmasına yardımcı olacak, bu cisimlerin ayağı yaralamasını önleyecektir.
• Ayakkabının iç tabanlığı 6 ayda bir değiştirilmelidir. Tamir ve boya ihtiyacı varsa ihmal edilmemelidir.
• Diyabetliler asla yalınayak yürümemeli, evde ya da yazın dışarıda giyilen terliklerin önü kapalı, ayağa oturan türden ve yumuşak tabanlı olmasına özen gösterilmelidir. Önü açık ve yüksek topuklu terlikler düşme ve yaralanmalara neden olabileceğinden önerilmez.
• Diyabetli bireyin en az ikişer çift terlik ve ayakkabısı olmalı, gün aşırı değiştirerek kullanmalıdır.
• Yeni ayakkabı alındığında 2 haftalık bir alıştırma programı ile giyilmeli, böylece yeni ayakkabı vurmaları ve buna bağlı ayak yaraları önlenmiş olacaktır. Alıştırma programı süresince ayakkabıların evin içerisinde ve her gün 2 saat giyilmesi, ayağa vurma, sıkma gibi problemlerinin olup olmadığının belirlenmesi önerilmektedir.
• Diyabetli bireyler uzun ve zorlayıcı yürüyüşler yapmamalıdır.
• Diyabetli bireyler ayaklarıyla ilgili bir sorun yaşadıklarında en kısa sürede doktora başvurmalıdır.

ÇORAPLAR

• Çoraplar pamuklu, ter emen iplikten imal edilmiş olmalıdır.
• Çorapların çok sıkı ya da çok büyük olmamasına özen gösterilmelidir.
• Dikişsiz olan ve ayağa hava aldıran çoraplar tercih edilmelidir.
• Çorapların günlük olarak değiştirilmesi, enfeksiyon ve mantar gelişimini önlemede etkili olacaktır.
• Diyabetli birey her akşam çıkardığı çorabın ıslak olup olmadığını, renginin değişip değişmediğini (kanama, akıntı varlığı,...vb) kontrol etmelidir.

GENEL YAŞAM ÖNERİLERİ

• Diyabetli bireyler düzenli olarak kan şekeri takibi yapmalıdır.
• Diyabet eğitim toplantılarına katılmalı, konu hakkında bilgilerini geliştirmelidir.
• Sağlıklı beslenme önerilerini dikkate almalı ve diyabetik beslenmeyi öğrenmelidir. Diyabetik beslenme tedavinin en önemli basamaklarından biridir ve yaşam tarzına dönüştürülmelidir.
• Ayak bakımına önem vermelidir.
• Hiç bir şikayeti yoksa bile;
o 3 ayda bir diyabet merkezinde genel muayene
o 3 ayda bir A1C baktırmalı
o 6 ayda bir göz dibi muayenesi
o 6 ayda bir böbrek fonksiyon testlerine baktırmalı
o Yılda bir kardiyoloji muayenesinden geçmelidir.

BU KONUYLA İLGİLİ DİĞER HABERLER 

Diyabetik Ayak ve Hiperbarik Oksijen Tedavisi

Diyabetik Ayak Bakımı

Cildinizdeki Kaşıntılar Diyabet Habercisi Olabilir

Diyabetik Ayak